Жаратылыстану · 3-сынып · Жер және ғарыш (2-кітап, 2-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Қазақстанда ғарышқа ұшқан бірнеше отандасымыз бар. Тоқтар Әубәкіров — ғарышқа ұшқан ең алғашқы отандасымыз. Ол жеті күн бойы «МИР» орбиталық стансысының бортында жұмыс істеді. Талғат Мұсабаев ғарышта үш рет болып, бес рет ашық ғарышқа шықты. Ол жалпы алғанда ғарышта 341 күн болды. Айдын Айымбетов орбиталық стансыда тоғыз күн болып, бірқатар күрделі эксперименттер жүргізді.
Ғарыш кемелері Қызылорда облысында орналасқан Байқоңыр ғарышайлағынан ұшырылады. Ол 1957 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Зымырандарды ұшыруға арналған осындай арнайы орынды ғарышайлақ деп атайды.
Байқоңыр ғарыш кешенінде мынадай нысандар бар: 1. Кез келген ұшақты қабылдай алатын екі әуежай. 2. Ғарышкерлер және осында жұмыс істейтін мамандар тұратын қалашық. 3. Зымыранның ұшуын және ғарышкерлердің жай-күйін бақылайтын командалық-өлшеу кешені. 4. Зымырандарды құрастыратын және сынақтан өткізетін техникалық кешен. 5. Зымыранның жанармайына қосатын компоненттерді өндіретін оттек-азот зауыты. 6. Ғарыш зымыранын қабылдауға арналған қону кешені. 7. Зымырандар ұшу алаңынан ұшырылады. Әр зымыранның түріне сәйкес өз алаңы бар.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Қазақ ғарышкерлері (Б1–Б5) | Тест №1, №2, №3; «Дұрыс/бұрыс» №1, №5 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–3 |
| Байқоңыр ғарышайлағы (Б6, Б7) | Тест №4; «Дұрыс/бұрыс» №2 | Білім графы | Видео кадр 4 |
| Ғарыш кешенінің нысандары (Б8–Б14) | Тест №5, №6, №7, №8; Ойын «Байқоңыр нысанын қызметімен сәйкестендір»; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: нысандар қызметі | Видео кадр 5–7 |
| Қате түсініктер (Б15, Б16) | «Дұрыс/бұрыс» №3, №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Байқоңыр ғарыш кешенінің нысанын оның қызметімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Байқоңыр ғарыш кешеніндегі нысандардың қызметіне сүйенсек, зымыран ұшыру мынадай ретпен өтеді:
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Ғарышайлақтың орнын қалай таңдайды? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: (оқушы өз болжамын өзі жазады — оқулықта дайын жауап жоқ)
Зерттеу жоспары:
Нәтиже кестесі (оқушы толтырады, оқулықта жоқ — қосымша ақпарат негізінде):
| Ескерілетін жағдай | Дереккөз |
|---|---|
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы Байқоңыр ғарышайлағы туралы мәтін | Оқулық |
| Теледидардан көрген ғарышкерлер туралы хабар | Видео/Телебағдарлама |
| Мұғалімнің қазақ ғарышкерлері туралы айтқаны | Ересектен сұрау |
| Кітапханадан алынған ғарыш туралы кітап | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 80–85 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Тоқтар Әубәкіровтің портреті, фонда «МИР» орбиталық стансысы айналып тұр. | Тоқтар Әубәкіров — ғарышқа ұшқан ең алғашқы отандасымыз. Ол «МИР» орбиталық стансысында жеті күн жұмыс істеді. |
| 2 | 0:10–0:20 | Талғат Мұсабаевтың портреті, ашық ғарышқа шыққан ғарышкер бейнеленеді. | Талғат Мұсабаев ғарышта үш рет болып, бес рет ашық ғарышқа шықты. Жалпы алғанда ол ғарышта 341 күн болды. |
| 3 | 0:20–0:30 | Айдын Айымбетовтың портреті, стансы ішінде эксперимент жасап тұр. | Айдын Айымбетов орбиталық стансыда тоғыз күн болып, күрделі эксперименттер жүргізді. |
| 4 | 0:30–0:40 | Қазақстан картасы, Қызылорда облысы белгіленген, зымыран аспанға ұшып барады. | Ғарыш кемелері Қызылорда облысында орналасқан Байқоңыр ғарышайлағынан ұшырылады. Ол 1957 жылдан бері жұмыс істеп келеді. |
| 5 | 0:40–0:50 | Байқоңырдың құс ұшқандай көрінісі: екі әуежай және ғарышкерлер тұратын қалашық. | Байқоңырда кез келген ұшақты қабылдайтын екі әуежай және ғарышкерлер мен мамандар тұратын қалашық бар. |
| 6 | 0:50–1:05 | Техникалық кешенде зымыран құрастырылып жатыр, жанында оттек-азот зауытының мұржалары көрінеді. | Техникалық кешенде зымырандар құрастырылып, сынақтан өткізіледі. Оттек-азот зауыты жанармай компоненттерін өндіреді. |
| 7 | 1:05–1:20 | Командалық-өлшеу кешенінің экрандары, ұшу алаңынан зымыран ұшады, қону кешеніне капсула қонады. | Командалық-өлшеу кешені зымыранның ұшуын бақылайды. Зымырандар арнайы ұшу алаңынан ұшырылады, ал оралған ғарыш зымыраны қону кешенінде қабылданады. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б2 | Тест №1 |
| Б3 | Тест №2 |
| Б4 | Тест №2 |
| Б5 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б6 | Тест №4 |
| Б7 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б8 | Тест №5, Ойын «Байқоңыр нысанын қызметімен сәйкестендір» |
| Б9 | Тест №5, Ойын «Байқоңыр нысанын қызметімен сәйкестендір» |
| Б10 | Тест №6, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б11 | Тест №7, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б12 | Тест №7, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б13 | Тест №8, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б14 | Тест №8, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б15 | «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б16 | «Дұрыс/бұрыс» №4 |