Жаратылыстану · 3-сынып · Жер және ғарыш (2-кітап, 2-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Жер қабықтары бір-бірімен тығыз байланысады. Литосфера – бұл Жердің қатты қабығы, оны бейнелегенде оның түсі қоңыр болып белгіленеді. Гидросфера – бұл су, сондықтан оны білдіретін жолақтың түсі көгілдір болады.
Су тек мұхит пен теңізде ғана емес, атмосферада бұлт түрінде, литосферада жерасты суы түрінде де кездеседі.
Биосфераны мекендейтін тірі ағзалар Жердің барлық қабықтарында тіршілік етеді. Көртышқандар, құмырсқалар, құрттар литосфераның үстіңгі қабатын мекендейді. Құстар мен бунақденелілер атмосферада ұшады. Ал гидросфера – балықтар мен су сүтқоректілерінің тіршілік ортасы.
Адам ауаны ластау, қоқыс пен қалдықты өзенге ағызу, орманды кесу арқылы Жер шарына орасан зор зиянын тигізеді. Сен қоршаған ортаның тазалығын сақтауға өз үлесіңді қоссаң, қоғамға үлкен пайда келтіресің.
Қабықтар бір-бірімен байланысты. Мысалы, биосфера гидросфераның ішінде, атмосфераның төменгі және литосфераның біршама терең қабығында орналасқан.
Ғалымдардың болжамы бойынша, ғаламшарымыздағы алғашқы тірі ағзалар суда пайда болған.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Қабықтардың орналасуы (Б1–Б4) | Тест №1, №2; Зерттеу тапсырмасы | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Су мен қабықтар байланысы (Б5) | Тест №3; «Дұрыс/бұрыс» №3 | Сызба | Видео кадр 3 |
| Биосфера тұрғындары (Б6–Б9) | Тест №4, №5; Ойын «Кім қай қабықта тіршілік етеді?» | Меңгеру картасы | Видео кадр 4 |
| Адамның әсері (Б10, Б11) | Тест №6; Себеп-салдар тізбегі | Сызба | Видео кадр 5–6 |
| Ғылыми болжам және қате түсініктер (Б12–Б14) | Тест №7; «Дұрыс/бұрыс» №2, №4, №5 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 7 |
Ойын шарты: Тіршілік иесін ол мекендейтін Жер қабығымен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Жер қабықтарының орналасу моделін жасау (оқулықтағы «Модель жаса» тапсырмасы бойынша)
Болжам: Жер қабықтарының орналасу ретін түрлі-түсті материалдардан жасалған қабатты модель арқылы көрсетуге болады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)
| Қабық | Модельдегі түсі |
|---|---|
| Литосфера | Қоңыр жолақ |
| Гидросфера | Көгілдір жолақ |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы Жер қабықтарының байланысы туралы мәтін | Оқулық |
| Зауыт мұржасынан шыққан түтінді көрсеткен теледидар хабары | Видео/Телебағдарлама |
| Мұғалімнің Жер қабықтары туралы түсіндіргені | Ересектен сұрау |
| Кітапханадан алынған энциклопедиядағы Жер қабықтары туралы мақала | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Ғарыштан көрінген Жер шары, айналасында түрлі-түсті қабаттар (атмосфера, гидросфера, литосфера) баяу айналады. | Біздің Жеріміз бірнеше қабықтан тұрады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты. |
| 2 | 0:10–0:25 | Жер қимасы көрінеді: астыда қоңыр түсті литосфера жолағы, оның үстінде көгілдір түсті гидросфера жолағы жатыр. | Литосфера – Жердің қатты қабығы, түсі қоңыр. Гидросфера – су, сондықтан ол көгілдір жолақпен белгіленеді. |
| 3 | 0:25–0:35 | Аспанда бұлттар жүзеді, жер астында кішкентай су ағыны көрінеді. | Су тек мұхит пен теңізде ғана емес, атмосферада бұлт түрінде, литосферада жерасты суы түрінде де кездеседі. |
| 4 | 0:35–0:50 | Жер қимасы: астыда көртышқан, құмырсқа, құрт жер астында жүр; ортада балық суда жүзеді; жоғарыда құс пен бунақдене ұшып жүр. | Биосфераны мекендейтін тірі ағзалар Жердің барлық қабықтарында тіршілік етеді: көртышқандар мен құмырсқалар жер астында, балықтар суда, құстар мен бунақденелілер ауада өмір сүреді. |
| 5 | 0:50–1:05 | Зауыт мұржасынан қою түтін бұрқырайды, біреу өзенге қоқыс тастайды, ағаш кесіледі. | Бірақ адам ауаны ластап, қоқысты өзенге тастап, орманды кесіп, Жер шарына орасан зор зиян тигізеді. |
| 6 | 1:05–1:20 | Жасыл, гүлденген саябақ; балалар ағаш отырғызып жатыр. | Ал қоршаған ортаның тазалығын сақтауға үлес қосу қоғамға үлкен пайда келтіреді. |
| 7 | 1:20–1:30 | Жер шары қайта көрінеді, барлық қабықтар үйлесімді айналады. | Сен де қоршаған ортаның тазалығын сақтауға өз үлесіңді қос! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б2 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б3 | Тест №2, Зерттеу тапсырмасы |
| Б4 | Тест №2, Зерттеу тапсырмасы |
| Б5 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Кім қай қабықта тіршілік етеді?» |
| Б7 | Тест №4, Ойын «Кім қай қабықта тіршілік етеді?» |
| Б8 | Тест №5, Ойын «Кім қай қабықта тіршілік етеді?» |
| Б9 | Тест №5, Ойын «Кім қай қабықта тіршілік етеді?» |
| Б10 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б11 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б12 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б13 | «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б14 | «Дұрыс/бұрыс» №2 |