Жаратылыстану · 3-сынып · Жануарлар (1-кітап, 2-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Адамның кейбір әрекеті жануарлар санының азаюына себеп болады. Соның бірі — өрт. Орман мен даладағы өртті сөндіру өте қиын. От пен оның түтінінен бунақденелілер, аңдар және ұсақ құстардың көбі қырылады. Өрт олардың ұясын, жұмыртқасын, балапанын жойып жібереді. Жанып кеткен ағаш пен шөп қалпына келу үшін уақыт керек.
Адам өз іс-әрекетімен пайда да келтіре алады. Жас ағаштарға жарық мол түсіп, жақсы өсуі үшін қураған ағаштарды кеседі. Кесілген ағаштардың қалдығын тазалайды. Тазаламаса, зиянкестер көбейеді. Батпақты жерлерді де құрғатады. Бірақ батпақтарды есепсіз құрғатудан кіші өзендер тартылып қалады. Соның әсерінен ірі өзендердің де суы азаяды. Құрғақшылықтан өсімдіктер қурап, жануарлар жойылып кетеді. Олар қорегінен және тіршілікке қажет жағдайлардан айырылады.
Жыл сайын Амазонканың тропикалық ормандарында ағаш көп кесіледі, сондықтан ормандағы бос жердің көлемі мыңдаған футбол алаңындай болады. Осының салдарынан ормандағы сирек кездесетін жануар мен өсімдік түрлері жойылып бара жатады. Соңғы онжылдықта орынсыз аң аулаудан, орманды жаппай кесу мен батпақты құрғатудан жануарлар саны азайып кетті.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Өрт (Б2, Б3, Б4, Б5) | Тест №1, №2 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Пайдалы кесу мен зиянды құрғату (Б1, Б6, Б7, Б8, Б9) | Тест №3, №4, №5; Ойын «Себеп пен салдарды сәйкестендір»; Себеп-салдар тізбегі; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2, №3; Зерттеу тапсырмасы | Білім графы | Видео кадр 3–4 |
| Амазонка мысалы және қорытынды (Б10, Б11, Б12) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №4 | Меңгеру картасы | Видео кадр 5 |
| Қате түсініктер (Б13, Б14) | Тест №7; «Дұрыс/бұрыс» №5 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 6 |
Ойын шарты: Себепті оның салдарымен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Адамның қандай әрекеттері жануарлар санының азаюына әкеп соғады? (оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы бойынша)
Болжам: Адамның бірнеше әрекеті — өрт, орманды кесу, батпақты құрғату, орынсыз аң аулау — жануарлар санының азаюына әкеледі.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқушы өз бақылауы бойынша толтырады)
| Адам әрекеті | Жануарларға тигізетін зияны |
|---|---|
| Өрт | Жәндіктер, аңдар, құстар қырылады, ұя мен балапан жойылады |
| Орманды жаппай кесу | Жануарлар паналайтын, қорек табатын ортадан айырылады |
| Батпақты есепсіз құрғату | Өзен суы азайып, құрғақшылықтан өсімдік пен жануар қурайды |
| Орынсыз аң аулау | Жануарлар саны тікелей азаяды |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы Амазонка орманы туралы мәтін | Оқулық |
| Теледидардан көрген орман өртінің хабары | Видео/Телебағдарлама |
| Ересектен батпақты құрғату туралы естігені | Ересектен сұрау |
| Кітапханадан алынған жануарлар энциклопедиясы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–70 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Орман іші. Аңдар мен құстар бейбіт тіршілік етіп жүр. Алыстан от пен түтін көрінеді. | Табиғатта жануарлар саны неге азаяды? Себептердің бірі — өрт. |
| 2 | 0:10–0:20 | Өрт орманды шарпиды, аңдар қашады, құстар ұшып кетеді, ағаш жанып жатыр. | От пен түтіннен жәндіктер, аңдар және құстар қырылады, ал ұя мен балапандар жойылады. Өртті сөндіру өте қиын. |
| 3 | 0:20–0:35 | Жұмысшылар қураған ағашты кеседі, жас ағаштарға күн сәулесі түседі. Жанында экскаватор батпақты құрғатып жатыр. | Адам кейде пайда да әкеледі: қураған ағашты кессе, жас ағаштар жақсы өседі. Бірақ батпақты есепсіз құрғатса, кіші өзендер тартылып, ірі өзендердің суы азаяды. |
| 4 | 0:35–0:45 | Құрғап қалған жер, солған өсімдіктер, судан қашқан жануарлар. | Құрғақшылықтан өсімдіктер қурап, жануарлар қорегінен айырылып, жойылып кетеді. |
| 5 | 0:45–0:55 | Тропикалық орман, техника ағаш кесіп жатыр, экранда футбол алаңдарының саны көрсетіледі. | Амазонканың тропикалық ормандарында жыл сайын мыңдаған футбол алаңындай орын кесіледі. Сирек жануар мен өсімдік түрлері жойылып барады. |
| 6 | 0:55–1:10 | Балалар тақтада суреттерді талқылап тұр, экранда «Есте сақта!» жазуы шығады. | Соңғы онжылдықта орынсыз аң аулаудан, орманды жаппай кесу мен батпақты құрғатудан жануарлар саны азайып кетті. Табиғатты аялайық! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | «Дұрыс/бұрыс» №1, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б2 | Тест №1 |
| Б3 | Тест №1, Ойын «Себеп пен салдарды сәйкестендір» |
| Б4 | Тест №2, Ойын «Себеп пен салдарды сәйкестендір» |
| Б5 | Тест №2 |
| Б6 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б7 | Тест №3 |
| Б8 | Тест №4, Ойын «Себеп пен салдарды сәйкестендір», Себеп-салдар тізбегі, «Дұрыс/бұрыс» №2, Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №5, Ойын «Себеп пен салдарды сәйкестендір», Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б10 | Тест №6 |
| Б11 | Тест №6 |
| Б12 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б13 | Тест №7 |
| Б14 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №5 |