Жаратылыстану · 3-сынып · Заттар және олардың қасиеттері. Табиғат ресурстары (2-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Топырақ – жердің беткі борпылдақ қабаты. Оның арасында ауа болады. Суарудан және жауын-шашыннан кейін топыраққа су сіңеді. Ауа мен су топырақтағы ұсақ жануарлар, жәндіктер мен өсімдіктердің тіршілігі үшін өте қажет.
Өсімдіктер мен жануарлардың шіріген қалдықтары қарашірік деп аталады. Оның құрамында қоректік заттар болады. Шұбалшын сияқты жәндіктер топырақ ішінде қозғалған сайын оны қарашірікпен, құммен және сазбен араластыра отырып қопсытады.
Топырақтың құрамы өзгеріп тұрады. Ондағы қоректік затты өсімдік бойына сіңіреді немесе оны ұзақ жауған жаңбыр суы шайып кетеді. Топырақ құрамын қалпына келтіру үшін оған қарашірік пен тыңайтқыш қосу керек.
Топырақ Жерде тірі ағзалар пайда болғаннан бастап қалыптаса бастады. Бұл үдеріс өте баяу жүреді: шамамен жүз жылда бір сантиметр топырақ түзіледі.
Топырақтың құрамына құм, саз, қарашірік, су және ауа кіреді.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Топырақ дегеніміз не, оның құрамы (Б1, Б2, Б3, Б13) | Тест №1, №2, №9; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1, 7 |
| Ауа мен судың маңызы (Б4) | Тест №3 | — | Видео кадр 2 |
| Қарашірік, шұбалшын, топырақтағы заттар (Б5, Б6, Б7, Б14, Б15) | Тест №4, №5; Ойын «Топырақ бетінде ме, астында ма?»; Себеп-салдар тізбегі | Зерттеу тапсырмасы кестесі | Видео кадр 3 |
| Топырақ құрамының өзгеруі және қалпына келуі (Б8, Б9, Б10) | Тест №6, №7; Себеп-салдар тізбегі | — | Видео кадр 4, 5 |
| Топырақтың түзілуі (Б11, Б12) | Тест №8 | — | Видео кадр 6 |
| Қате түсініктер (Б16, Б17) | «Дұрыс/бұрыс» №2, №3 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Затты оның топырақтағы орнымен сәйкестендір (сурет бойынша).
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Топырақтың құрамын қалай зерттеуге болады? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Топырақтың құрамында құм, саз, қарашірік, су және ауа бар.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі, оқулықта жоқ — қосымша ақпарат негізінде толтырылады):
| Ыдыстағы қабат | Не көрінеді? |
|---|---|
| Судың бетінде | Ауа көпіршіктері |
| Судың ортасында | Қарашірік бөлшектері |
| Ыдыстың түбінде | Құм мен саз |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы топырақтың құрамы туралы мәтін | Оқулық |
| Мұғалімнің сабақта топырақ туралы түсіндіргені | Мұғалімнен сұрау |
| Ата-анасының бақшада топырақ туралы көрсеткен тәжірибесі | Ересектен сұрау |
| Ғаламтордан топырақ түрлері туралы бейне көру | Видео/Ғаламтор |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Негеш пен Эврика далада тұр, Негеш күрекпен топырақты қазып, оның борпылдақ екенін көрсетеді. | Топырақ – жердің беткі борпылдақ қабаты. Негеш пен Эврика оны зерттеп жатыр. |
| 2 | 0:10–0:20 | Жаңбыр жауып тұр, тамшылар топыраққа сіңіп бара жатқаны көрінеді. Топырақ қимасында ауа көпіршіктері бейнеленеді. | Топырақтың арасында ауа болады, ал жаңбыр мен суарудан кейін оған су сіңеді. Бұл ауа мен су ұсақ жануарлар, жәндіктер мен өсімдіктердің тіршілігі үшін өте қажет. |
| 3 | 0:20–0:30 | Топырақ қимасы: үстінде жапырақ, бұтақ, саңырауқұлақ, жәндіктер; астында шұбалшын қозғалып, топырақты араластырып жатыр. | Өсімдік пен жануардың шіріген қалдықтары қарашірік деп аталады. Шұбалшын топырақ ішінде қозғалған сайын оны қарашірікпен, құммен және сазбен араластыра отырып қопсытады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Өсімдіктің тамыры топырақтан қоректік затты сіңіріп жатқаны бейнеленеді. | Топырақтың құрамы өзгеріп тұрады: өсімдік қоректік затты бойына сіңіреді. |
| 5 | 0:40–0:50 | Қатты жаңбыр жауып, қоректік заттар суға араласып ағып кетеді. Содан кейін адам қолы қарашірік пен тыңайтқыш себеді. | Ал ұзақ жауған жаңбыр суы қоректік затты шайып кетуі мүмкін. Сондықтан топырақ құрамын қалпына келтіру үшін оған қарашірік пен тыңайтқыш қосу керек. |
| 6 | 0:50–1:00 | Уақыт өтуін көрсететін сызба: жылдар саны артып, топырақ қабаты бір сантиметрге қалыңдайды. | Топырақ Жерде тірі ағзалар пайда болғаннан бастап қалыптаса бастады. Бұл өте баяу үдеріс: 100 жылда шамамен бір сантиметр топырақ түзіледі. |
| 7 | 1:00–1:10 | Негеш пен Эврика топырақ қимасының суретін көрсетіп тұр: құм, саз, қарашірік, су, ауа таңбаланған. | Топырақтың құрамына құм, саз, қарашірік, су және ауа кіреді. Топырақты қорғайық! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1 |
| Б2 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б3 | Тест №2 |
| Б4 | Тест №3 |
| Б5 | Тест №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, Ойын «Топырақ бетінде ме, астында ма?», Себеп-салдар тізбегі, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б8 | Тест №6 |
| Б9 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б11 | Тест №8 |
| Б12 | Тест №8 |
| Б13 | Тест №9, Зерттеу тапсырмасы |
| Б14 | Ойын «Топырақ бетінде ме, астында ма?» |
| Б15 | Ойын «Топырақ бетінде ме, астында ма?» |
| Б16 | «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б17 | «Дұрыс/бұрыс» №3 |