Жаратылыстану · 3-сынып · Заттар және олардың қасиеттері. Табиғат ресурстары (2-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Кез келген топырақ бір-бірімен араласқан қатты, сұйық және газ тәрізді бөлшектерден тұрады. Топырақтың қасиеті осы бөлшектердің арақатынасына — құрғақ пен ылғалдының, борпылдақ пен тығыздың арақатынасына — байланысты болады. Топырақта ауа неғұрлым көп болса, топырақ соғұрлым борпылдақ болады.
Топырақтың өсімдіктерді сумен және қоректік заттармен қамтамасыз ету қасиетін құнарлылық дейді. Бұл қасиет топырақ құрамындағы қарашіріктің мөлшеріне байланысты болады. Қарашірік неғұрлым көп болса, топырақтың түсі соғұрлым қара болады. Мұндай топырақ су мен онда еріген қоректік заттарды жақсы сақтай алады. Топырақтағы су мен қоректік заттар топырақ ішіндегі өте ұсақ саңылаулар арқылы көтеріледі де, өсімдікті қоректендіреді.
Арамшөп өзі өскен топырақтың қасиеті туралы көп ақпарат бере алады, себебі арамшөп тек өзіне қолайлы топырақта ғана өседі.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Топырақтың құрамы мен борпылдақтығы (Б1, Б2, Б3, Б11) | Тест №1, №2; Ойын «Топырақ қасиетін тап»; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–3 |
| Топырақтың түсі мен құнарлылығы (Б4, Б5, Б6, Б10, Б12) | Тест №3, №4, №7; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: түс пен құнарлылық | Видео кадр 4 |
| Су мен қоректік заттардың қозғалысы (Б7, Б8) | Тест №5; Себеп-салдар тізбегі; Зерттеу тапсырмасы | Зерттеу кестесі | Видео кадр 5 |
| Топырақ қасиетінің көрсеткіші (Б9) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №5 | Меңгеру картасы | Видео кадр 6–7 |
Ойын шарты: Топырақ түрін немесе жағдайын оның қасиетімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Топырақта су қалай қозғалады? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Құрамында қарашірігі көп топырақ суды құмды топыраққа қарағанда жақсы сіңіріп, ұзағырақ сақтайды.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)
| Топырақ түрі | Судың сіңу жылдамдығы | Судың сақталуы |
|---|---|---|
| Құмды топырақ | Тез сіңеді | Аз сақталады |
| Қарашірігі көп топырақ | Баяу сіңеді | Көп сақталады |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы топырақтың қасиеттері туралы мәтін | Оқулық |
| Мұғалімнің топырақ түрлері туралы түсіндіруі | Ересектен сұрау |
| Екі ыдысқа топырақ салып, су құю арқылы алынған тәжірибе нәтижесі | Тәжірибе/эксперимент |
| Ғаламтордан оқыған топырақ туралы мақала | Ғаламтор/энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Дала. Жерде үш түрлі-түсті топырақ дөңгелектері көрінеді: ашық қоңыр, қызғылт және қара. | Топырақтың да өз қасиеттері бар. Кез келген топырақ қатты, сұйық және газ тәрізді бөлшектерден тұрады. |
| 2 | 0:10–0:20 | Қол бір уыс топырақты алады да, алақанмен қысады. Топырақтың пішіні өзгереді. | Топырақта ауа неғұрлым көп болса, ол соғұрлым борпылдақ болады. |
| 3 | 0:20–0:30 | Топырақтың ішкі құрылымы үлкейтіліп көрсетіледі: қатты түйіршіктер, су тамшылары және ауа көпіршіктері. | Топырақтың құрғақ пен ылғалды, борпылдақ пен тығыз болуы осы бөлшектердің арақатынасына байланысты. |
| 4 | 0:30–0:40 | Қара, қарашірігі көп топырақ көрсетіледі, онда өсімдік жасыл жапырақтарымен жайқалып өсіп тұр. | Қарашірік неғұрлым көп болса, топырақтың түсі соғұрлым қара болады. Мұндай топырақ құнарлы болады. |
| 5 | 0:40–0:50 | Топырақ қимасында ұсақ саңылаулар арқылы су мен қоректік заттардың жоғары, өсімдіктің тамырына қарай көтерілуі көрсетіледі. | Су мен қоректік заттар топырақ ішіндегі өте ұсақ саңылаулар арқылы көтеріліп, өсімдікті қоректендіреді. |
| 6 | 0:50–1:00 | Даланың бір бөлігінде арамшөп өсіп тұр, оның түбірінде топырақ көрінеді. | Арамшөп өзіне қолайлы топырақта ғана өседі, сондықтан ол топырақтың қасиеті туралы көп ақпарат бере алады. |
| 7 | 1:00–1:10 | Балалар екі шыны ыдысқа әртүрлі топырақ салып, су құйып, судың қалай сіңетінін бақылап отыр. | Топырақтың қасиетін өзіміз де зерттей аламыз. Топырақты қорғап, оны білуге тырысайық! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1 |
| Б2 | Тест №2 |
| Б3 | Тест №2, Ойын «Топырақ қасиетін тап», «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б4 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №3, Себеп-салдар тізбегі |
| Б5 | Тест №4, Ойын «Топырақ қасиетін тап», Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Топырақ қасиетін тап», Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б8 | Тест №5, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б10 | Тест №7 |
| Б11 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б12 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №4 |