Жаратылыстану · 3-сынып · Жануарлар (1-кітап, 2-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Жануарлар түрлі жағдайларға байланысты тіршілік ортасын ауыстырады. Себебі, кейде олардың тіршілік етіп жатқан ортасы өзгеруі мүмкін. Ал кей жағдайда олар қолайлы мекен мен қорек үшін таласта ығысып, мекенін тастап кетуі мүмкін.
Тірі ағзалардың тіршілік ету жағдайының өзгеруіне климат та, күн райы да әсер етеді. Мысалы, ұзақ уақыт жаңбыр жаумай, күн ысып кетсе, құрғақшылық басталады. Ал жауын-шашын үздіксіз әрі мол жауса немесе қар мен мұз күрт ерісе, су тасқыны болады. Шалғындықты су алып, көлдің түбі ластанса, ол жер батпақтанады.
Осының бәрі тірі ағзалардың тіршілік жағдайын өзгертеді. Шалғындық батпаққа айналса, оны мекендеушілер қоныс аударуға мәжбүр болады. Бұл олардың санының азаюына әкеліп соғады. Есесіне, батпақты мекендеушілердің саны артады. Тіршілік ортасы ауысқанда әрқашан осындай өзгерістер орын алады.
Құрғақшылық, су тасқыны, топырақ пен ұсақ суқоймалардың батпақтануы жануарлардың үйреншікті тіршілік жағдайын өзгертеді. Мысалы, киік дала мен шөлді жерде тіршілік етеді; су тасқыны болған кезде ол қорегінен де, мекенінен де айырылады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Тіршілік ортасының ауысу себептері (Б1, Б2, Б3, Б4) | Тест №1, №2, №8; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Құрғақшылық, су тасқыны, батпақтану (Б5, Б6, Б7, Б11) | Тест №3, №4, №5; Ойын «Табиғат құбылысын танып біл» | Құбылыстар кестесі | Видео кадр 3–4 |
| Өзгерістің жануарларға әсері (Б8, Б9, Б10, Б12) | Тест №6, №7; «Дұрыс/бұрыс» №2, №4, №5; Себеп-салдар тізбегі | Зерттеу кестесі | Видео кадр 5–6 |
| Қате түсініктер (Б13, Б14) | Тест №7, №8; «Дұрыс/бұрыс» №3, №6 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 7 |
Ойын шарты: Оқулықтағы суреттерде көрсетілген көл, жазық дала мен шалғындықта болып жатқан жағдайды оқы. Әр карточканы өзіне сәйкес құбылыс бағанына орналастыр.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Жануарлардың тіршілік ортасының жағдайы өзгерсе, не болуы мүмкін? (оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы бойынша)
Болжам: Тіршілік ортасы өзгерген жануар қорегінен және мекенінен айырылады.
Зерттеу жоспары:
Нәтиже кестесі (оқушы толтырады):
| Жануар | Қайда тіршілік етеді? | Өзгеріс себебі (құрғақшылық / су тасқыны / батпақтану) | Тіршілігі қалай өзгерді? |
|---|---|---|---|
| Киік | Дала мен шөлді жерде | Су тасқыны | Қорегінен, мекенінен айырылады |
Киік туралы жол — оқулықтағы «Зертте» кестесінің үлгісі. Қалған жолдарды оқушы өзі толтырады, дайын қорытынды берілмейді.
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы құрғақшылық, су тасқыны, батпақтану туралы мәтін | Оқулық |
| Оқулықтың 42-бетіндегі көл, дала және таулы орман суреттері | Сурет/фотосурет |
| Теледидардан көрген су тасқыны туралы хабар | Видео/Телебағдарлама |
| Ата-әженің өз ауылындағы құрғақшылық туралы әңгімесі | Ересектен сұрау |
| Кітапханадағы «Қазақстан жануарлары» энциклопедиясы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Жазық дала, көл және таулы орман көріністері бірінен соң бірі ауысады. Далада киіктер жүр. | Жануарлар түрлі жағдайларға байланысты тіршілік ортасын ауыстырады. Себебі олардың тіршілік етіп жатқан ортасы өзгеруі мүмкін. |
| 2 | 0:10–0:20 | Бір шалғындықта екі топ жануар қорек іздеп жүр, бірі екіншісін ығыстырады. | Кей жағдайда жануарлар қолайлы мекен мен қорек үшін таласта ығысып, мекенін тастап кетеді. |
| 3 | 0:20–0:35 | Аспанда бұлт жоқ, күн қатты қыздырады, жер кеуіп жарылады. Содан кейін нөсер жауып, өзен арнасынан асады, қар мен мұз ериді. | Тіршілік жағдайының өзгеруіне климат та, күн райы да әсер етеді. Жаңбыр ұзақ жаумай, күн ысып кетсе, құрғақшылық басталады. Ал жауын-шашын мол жауса немесе қар мен мұз күрт ерісе, су тасқыны болады. |
| 4 | 0:35–0:45 | Жасыл шалғындықты су басады, көлдің түбі лайланады, жер баяу батпаққа айналады. | Шалғындықты су алып, көлдің түбі ластанса, ол жер батпақтанады. |
| 5 | 0:45–0:55 | Шалғындықты мекендеген жануарлар (тышқан, қоян, құстар) басқа жаққа көшіп барады. | Шалғындық батпаққа айналса, оны мекендеушілер қоныс аударуға мәжбүр болады. Бұл олардың санының азаюына әкеліп соғады. |
| 6 | 0:55–1:05 | Батпақта бақалар мен су құстары көбейіп, жайғасып жүр. | Есесіне, батпақты мекендеушілердің саны артады. Тіршілік ортасы ауысқанда әрқашан осындай өзгерістер орын алады. |
| 7 | 1:05–1:15 | Экранда үш белгі: күн (құрғақшылық), толқын (су тасқыны), батпақ (батпақтану). Ортасында киік тұр. | Құрғақшылық, су тасқыны, топырақ пен ұсақ суқоймалардың батпақтануы жануарлардың үйреншікті тіршілік жағдайын өзгертеді. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1 |
| Б2 | Тест №1 |
| Б3 | Тест №8 |
| Б4 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б5 | Тест №3, Ойын «Табиғат құбылысын танып біл» |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Табиғат құбылысын танып біл», Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, Ойын «Табиғат құбылысын танып біл», Себеп-салдар тізбегі |
| Б8 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б9 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б11 | «Дұрыс/бұрыс» №2, Зерттеу тапсырмасы |
| Б12 | «Дұрыс/бұрыс» №6, Зерттеу тапсырмасы |
| Б13 | Тест №8, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б14 | Тест №7 |