Жаратылыстану · 3-сынып · Өсімдіктер (1-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Ұзақ уақыт бойы белгілі бір табиғат жағдайында өскен өсімдіктер табиғи бірлестік құрайды. Бұл өсімдіктердің жай ғана топтасуы емес, онда әрқайсысының өзіндік орны бар.
Бірлестіктердің түрлері: шөл, дала, суқойма, орман.
Кішкентай алаңқайдың өзінде өсімдіктер топтасып өседі. Олар үнемі бір-біріне ықпал етеді. Осылайша өсімдік бірлестігі зиянкес жәндіктерден қорғанып, түрлі ауруларға қарсы тұруға бейімделеді.
Ең жарық орман – қарағай орманы. Ол құмды топырақта өседі. Елімізде мұндай орман Ертіс өзенін жағалап, белдеу болып орналасқан. Оны қарағайлы орман белдеуі деп атайды.
Өзен бойларында жабайы өскен әртүрлі ағаштар мен бұталар өзара табиғи бірлестік құрайды. Ол бірлестікті тоғай деп атайды.
Адам жасанды өсімдік бірлестіктерін құрып үйренді. Егістік айналасына орман отырғызды, қала мен елді мекендерде гүлзарлар өсірді, егіс пен бау-бақша баптады. Адам оларға қажет жағдайларды қолдан жасады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Табиғи бірлестік ұғымы (Б1, Б2) | Тест №1; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Бірлестік түрлері (Б3) | Тест №2; Ойын «Табиғи/жасанды» | Граф: Бірлестік түрлері | Видео кадр 3 |
| Өсімдіктердің өзара ықпалы (Б4, Б5) | Тест №3; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: өзара ықпал | Видео кадр 4 |
| Қарағай орманы мен тоғай (Б6, Б7, Б8) | Тест №4, №5; «Дұрыс/бұрыс» №5 | Граф: Орман түрлері | Видео кадр 5–6 |
| Жасанды бірлестіктер (Б9, Б10) | Тест №6; Ойын «Табиғи/жасанды» | Граф: Жасанды бірлестіктер | Видео кадр 7 |
| Қате түсініктер (Б11, Б12) | Тест №3, №6; «Дұрыс/бұрыс» №2, №3 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
| Ақпарат көздері | Ақпарат көзі сәйкестендіру | Ақпарат көзі кестесі | — |
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Орман өзенді қалай қорғайды?
Болжам: Өзен жағасындағы орман (тоғай) өзеннің суының тартылып қалмауына және жағалауының бұзылмауына көмектеседі (оқулықта жоқ, қосымша).
Зерттеу жоспары (оқулықта жоқ, қосымша):
Нәтиже кестесі (толтыруға арналған):
| Жағдай | Судың сақталуы және жағалау |
|---|---|
| Тоғайы бар өзен жағасы | ... |
| Ағашсыз өзен жағасы | ... |
Қорытынды: Орман өзенді қалай қорғайды деп ойлайсың?
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| «Жаратылыстану» оқулығындағы орман туралы мәтін | Оқулық |
| Дала өсімдіктері туралы энциклопедия | Энциклопедия |
| Суқойма табиғаты туралы деректі фильм | Видео |
| Орманшыдан қарағай орманы туралы сұрау | Ересектен сұрау |
| Табиғат қорғау сайтындағы мақала | Интернет сайт |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Кең байтақ табиғат көрінісі. Алдымен жалғыз ағаш, сосын айналасында басқа өсімдіктер пайда болады. | Өсімдіктер табиғатта жалғыз өспейді. Олар ұзақ уақыт бірге өсіп, табиғи бірлестік құрайды. |
| 2 | 0:10–0:20 | Экран төртке бөлінеді: Шөл, Дала, Суқойма, Орман. Әрқайсысының атауы жазылады. | Табиғи бірлестіктердің түрлері өте көп: шөл, дала, суқойма және орман. |
| 3 | 0:20–0:30 | Ормандағы өсімдіктердің тамырлары мен жапырақтары бір-бірімен әрекеттесіп жатқаны көрсетіледі. Зиянкес жәндіктер қашады. | Бірлестіктегі өсімдіктер бір-біріне ықпал етеді. Бірге олар зиянкестерден қорғанып, ауруларға қарсы тұрады. |
| 4 | 0:30–0:45 | Құмды топырақта өскен, күн сәулесі түсіп тұрған қарағай орманы. Ертіс өзенінің жағасындағы қарағайлар белдеуі. | Ең жарық орман – қарағай орманы. Ол құмды топырақта өседі. Ертіс өзенінің жағасында қарағайлы орман белдеуі бар. |
| 5 | 0:45–0:55 | Өзен бойындағы қалың ағаштар мен бұталар (тоғай). | Ал жалпы өзен бойларында жабайы өскен ағаштар мен бұталар бірлестігін тоғай деп атайды. |
| 6 | 0:55–1:10 | Адамдар ағаш отырғызып, гүлзар жасап жатыр. Егістік пен бау-бақша көрінісі. | Адамдар да жасанды бірлестіктер жасай алады. Гүлзар, бау-бақша мен егістікке адам өзі жағдай жасайды! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, Ойын «Табиғи/жасанды» |
| Б2 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б3 | Тест №2, Ойын «Табиғи/жасанды» |
| Б4 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б5 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б6 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б7 | Тест №4 |
| Б8 | Тест №5, Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №6, Ойын «Табиғи/жасанды», «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б10 | Тест №6 |
| Б11 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б12 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №2 |