Суды қайдан таба аламыз?

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Судың түсі де, иісі де жоқ. Ол мұз күйде де, бу күйде де кездеседі (оқулықтағы жұмбақ бойынша). Мұхит, теңіз, өзен мен көлдер, тіпті мұзтаулар да судан құралады. Су ауада бу, қар қиыршығы не су тамшысы түрінде кездеседі. Жер астында да мол су жиналған. Сонымен қатар, өсімдік бөліктерінің барлығында да су бар.

Су көздеріне мұхит, теңіз, өзен, көл, құдық, арық, бұлақ, жылға жатады (сурет және тапсырма бойынша).

Теңіз суы ащы, ішуге жарамайды. Жер бетінде тұщы су ащы суға қарағанда өте аз кездеседі.

Балқаш – Қазақстандағы ең үлкен көл. Балқаш көлі ерекше. Себебі оның шығыс бөлігінің суы ащы, батыс бөлігінің суы тұщы. Оларды жіңішке Ұзынарал мойнағы бөліп тұрады. Сол себепті екі түрлі су бір-бірімен араласпайды.

Білім бірліктері

Б1факт Мұхит, теңіз, өзен мен көлдер, мұзтаулар судан құралады.
Б2факт Су ауада бу, қар қиыршығы немесе су тамшысы түрінде кездеседі.
Б3факт Жер астында да мол су жиналған.
Б4факт Өсімдік бөліктерінің барлығында да су бар.
Б5себеп-салдар Теңіз суы ащы болғандықтан, ішуге жарамайды.
Б6факт Жер бетінде тұщы су ащы суға қарағанда өте аз кездеседі.
Б7факт Балқаш – Қазақстандағы ең үлкен көл.
Б8факт Балқаш көлінің шығыс бөлігінің суы ащы, батыс бөлігінің суы тұщы.
Б9себеп-салдар Балқаш көлінің суларын Ұзынарал мойнағы бөліп тұрғандықтан, олар бір-бірімен араласпайды.
Б10факт Құдық, бұлақ, өзен, көл, теңіз, мұхит – су көздеріне жатады (сурет бойынша).
Б11қате түсінік «Жер бетінде тұщы су өте көп» — бұл қате.
Б12қате түсінік «Су тек қана сұйық күйде кездеседі» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Табиғаттағы су (Б1, Б2, Б3, Б4, Б10)	Тест №1, №2; Ойын «Су қайда кездеседі?»	Сызба: Су көздері	Видео кадр 1–3
Тұщы және ащы су (Б5, Б6)	Тест №3, №4; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2	Білім графы	Видео кадр 4
Балқаш көлі (Б7, Б8, Б9)	Тест №5, №6; Себеп-салдар тізбегі	Меңгеру картасы	Видео кадр 5–6
Қате түсініктер (Б11, Б12)	Тест №7; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4	Меңгеру картасы: қызыл белгі	—

Тест тапсырмалары

Б2Б12

1. Су ауада қандай күйде кездесуі мүмкін?

Су ауада бу, қар қиыршығы не су тамшысы түрінде кездеседі. Ол тек сұйық күйде ғана болмайды.

Су ауада әртүрлі күйде болады: бу, қар қиыршығы және су тамшысы түрінде. Ол тек сұйық немесе қар күйінде ғана кездеспейді.

Б4

2. Өсімдіктердің құрамында су бар ма?

Иә, өсімдік бөліктерінің барлығында да су бар.

Су өсімдіктің тек бір бөлігінде емес, оның барлық бөліктерінде кездеседі.

Б5

3. Теңіз суын неліктен ішуге жарамайды?

Теңіз суы ащы болғандықтан, ішуге жарамайды.

Оқулықта теңіз суы ащы болғандықтан ішуге жарамайды деп айтылған.

Б6Б11

4. Жер бетінде тұщы су көп пе, әлде ащы су көп пе?

Жер бетінде тұщы су ащы суға қарағанда өте аз кездеседі.

Жер бетінде ащы су (теңіздер мен мұхиттарда) өте көп, ал біз ішетін тұщы су өте аз.

Б7Б8

5. Қазақстандағы ең үлкен көлді көрсет және оның ерекшелігін тап.

Балқаш – Қазақстандағы ең үлкен көл, оның батыс бөлігі тұщы, шығыс бөлігі ащы.

Қазақстандағы ең үлкен көл – Балқаш. Ол ерекше, себебі батысы тұщы, ал шығысы ащы.

Б9

6. Балқаш көлінің ащы және тұщы суы неліктен бір-бірімен араласпайды?

Екі түрлі суды жіңішке Ұзынарал мойнағы бөліп тұрады, сол себепті олар бір-бірімен араласпайды.

Оқулықта айтылғандай, көлдің екі бөлігін Ұзынарал мойнағы бөліп тұр, сондықтан сулары араласпайды.

Б1Б3

7. Табиғатта су қай жерлерде кездеседі?

Су мұхит, теңіз, өзен, көлдерде, мұзтауларда, ауада және жер астында мол кездеседі.

Су барлық жерде дерлік бар: жер бетінде, жер астында және ауада кездеседі.

Ойын: «Су қайда кездеседі?»

Б1Б2Б4Б10

Ойын шарты: Берілген су көздерін немесе құбылыстарды дұрыс бағанға орналастыр (Жер бетіндегі су көздері / Ауадағы су).

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б5

1. Теңіз суы ащы болғандықтан, оны ішуге болмайды.

Б11

2. Жер бетінде тұщы су өте көп.

Б12

3. Су тек сұйық күйде ғана кездеседі.

Б3

4. Жер астында да мол су жиналған.

Б7

5. Балқаш – Қазақстандағы ең үлкен көл.

Себеп-салдар тізбегі

Б8Б9

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б10

Тақырыбы: Еліміздің аумағында қандай суқоймалар бар? (оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы бойынша)

Мақсаты: Қазақстанның картасынан түрлі суқоймаларды тауып, олардың атауларын жазу.

Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)

Суқойма түрі	Мысалдар (Қазақстандағы)
Көл	Балқаш көлі, Алакөл, Зайсан көлі
Теңіз	Каспий теңізі, Арал теңізі
Өзен	Ертіс өзені, Сырдария, Іле өзені
Бөген	Қапшағай бөгені, Бұқтырма бөгені

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы Балқаш көлі туралы мәтінді оқу	Оқулық
Қазақстанның физикалық картасынан өзендерді іздеу	Карта
Ғарыштан түсірілген Балқаш көлінің суретін көру	Фотосурет / Ғаламтор
Мұғалімнен мұзтаулар туралы сұрап білу	Ересектен сұрау

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 50–60 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D анимация Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Мультфильм

Суды қайдан таба аламыз?

Диктор мәтіні

Жер бетіндегі үлкен өзен, терең көл мен мұхиттардың барлығы судан құралады.
Сонымен қатар су ауада жаңбыр тамшысы мен бу түрінде кездеседі.
Теңіз суы ащы болады, ал ішуге жарамды тұщы су өте аз.
Ол жер астында да, барлық өсімдіктер мен тірі ағзаларда да бар.

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Ғаламшарымыздың ғарыштан көрінісі. Көп бөлігі көк түсті (мұхиттар). Кадр жақындап, теңіз бен толқындар көрінеді.	Біздің Жер шарында су өте көп. Мұхит, теңіз, өзен мен көлдер, тіпті мұзтаулар да судан тұрады.
2	0:10–0:20	Тау басындағы қар мен мұздықтар, аспандағы бұлттар, жаңбыр тамшылары.	Су ауада бу, қар қиыршығы немесе су тамшысы түрінде де кездеседі. Ол барлық жерде бар!
3	0:20–0:30	Топырақ кесіндісі, жер астындағы су ағындары мен бұлақтың көзі көрінеді. Сосын ағаштың тамыры су ішіп тұр.	Жер астында да мол су жиналған. Ал жер бетінде өсімдік бөліктерінің барлығында да су болады.
4	0:30–0:40	Бала теңіз суын ішейін деп ұнамай қалады. Қасында кішкентай құмырада тұщы су тұр.	Бірақ теңіз суы ащы, оны ішуге болмайды. Жер бетінде ішуге жарамды тұщы су өте аз кездеседі.
5	0:40–0:50	Қазақстан картасы. Балқаш көлі жақындайды. Ортасындағы жіңішке жер көрсетіледі (Ұзынарал мойнағы).	Қазақстандағы ең үлкен көл – Балқаш. Ол өте ерекше.
6	0:50–1:00	Балқаштың бір жағы ашық көк (тұщы), екінші жағы күңгірттеу (ащы) болып бөлініп тұрады.	Оның батыс жағындағы су тұщы, ал шығысында – ащы. Екі түрлі суды жіңішке мойнақ бөліп тұратындықтан, олар араласпайды.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 12

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №7, Ойын «Су қайда кездеседі?»
Б2	Тест №1, Ойын «Су қайда кездеседі?»
Б3	Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №4
Б4	Тест №2, Ойын «Су қайда кездеседі?»
Б5	Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №1
Б6	Тест №4
Б7	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5
Б8	Тест №5, Себеп-салдар тізбегі
Б9	Тест №6, Себеп-салдар тізбегі
Б10	Ойын «Су қайда кездеседі?»
Б11	Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №2
Б12	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №3

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Заттар және олардың қасиеттері. Ауа мен су (1-кітап, 4-бөлім)
Тақырып: Суды қайдан таба аламыз?
Оқулық беттері: 74–75
Оқу мақсаты: 3.3.2.2 (расталмаған) — оқулық картасы бойынша, ресми бағдарламамен салыстырылмаған