Жаратылыстану · 3-сынып · Заттар және олардың қасиеттері. Ауа мен су · Сынып: 3 · Оқулық: Жаратылыстану 3, 1-бөлім (НЗМ, 2018, Андриянова Т.А. және т.б.) · Беттер: 78–79
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Өзен мен көлдердегі су ластанған болуы мүмкін: онда өсімдіктер өседі, жануарлар мекендейді, тұрмыстық қалдықтар түсуі мүмкін. Ластанған суды ішуге болмайды, өйткені ол адам денсаулығына зиян.
Адамдар суды арнайы тәсілдермен тазалайды. Суды тазартудың негізгі тәсілі — сүзу: суды сүзгіден өткізеді. Сүзгі — суды кір қоспалардан тазартатын құрылғы. Сүзгі ішінде мақта, құм, көмір сияқты заттар болады — олар ластаушы бөлшектерді ұстап қалады.
Тағы бір тәсіл — тұндыру: суды ұзақ уақыт тыныш ұстағанда, ауыр қалдықтар түбіне шөгеді. Қайнату да суды тазартады: ыстық температурада зиянды микробтар жойылады.
Суқұбырдағы суды зауытта тазалайды: алдымен тұндырады, сосын сүзеді, содан кейін хлорлайды. Хлор — суды зарарсыздандыратын арнайы зат. Тазалап болғаннан кейін ғана суды құбырларға жібереді.
Жер бетінде тұщы суға қарағанда ащы су көбірек, сондықтан таза тұщы су — құнды байлық. «Суды тазартудың қажеті жоқ, кез келген суды ішуге болады» деген пікір — қате, өйткені тазартылмаған суда зиянды заттар мен микробтар болады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба | Видео |
|---|---|---|---|
| Су ластануы (Б1, Б2) | Тест №1, №2; Себеп-салдар тізбегі | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Тазарту тәсілдері (Б3, Б4, Б5) | Тест №3, №4; Ойын «Тәсілді тап» | Граф: тәсілдер түйіндері | Видео кадр 3–4 |
| Тұндыру, қайнату (Б6, Б7) | Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Сызба: тазарту тізбегі | Видео кадр 5 |
| Суқұбыр тазалауы (Б8, Б9) | Тест №6, №7; Себеп-салдар тізбегі | Зерттеу кестесі | Видео кадр 6 |
| Тұщы су құндылығы (Б10) | «Дұрыс/бұрыс» №3, №4 | Граф: таза су түйіні | Видео кадр 7 |
| Қате түсінік (Б11) | Тест №8; «Дұрыс/бұрыс» №5 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 8 |
| Модель жасау (3.3.3.5) | Зерттеу тапсырмасы (сүзгі жасау) | Зерттеу кестесі | — |
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Болжам: Мақта мен көмір қабатынан өткізілген су мөлдір болады.
Жоспар:
Нәтиже кестесі (мысал деректер):
| Сүзгі түрі | Су мөлдірлігі |
|---|---|
| Мақта + құм + көмір | Мөлдір |
| Тек мақта | Аздап лас |
| Сүзгісіз | Лас |
Қорытынды: Сүзгідегі қабаттар көп болса, су тазарақ болады.
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы «Суды қалай тазартады?» мәтіні | Оқулық |
| Теледидардан көрген су тазарту зауыты туралы хабар | Видео/Телебағдарлама |
| Мұғалімнің сүзгі туралы айтқаны | Ересектен сұрау |
| Ғаламтордан алынған хлорлау туралы мақала | Ғаламтор желісі |
| Кадр | Уақыт | Бейне | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Лас суқойма, бала стақанда лас суды ұстап тұр | Суқоймадағы суды ішуге бола ма? Бұл суда қоқыс пен кір бар. |
| 2 | 0:10–0:20 | «СУДЫ ТАЗАРТУ» жазуы, үш тәсілдің белгішелері | Адамдар суды тазартудың бірнеше тәсілін ойлап тапты: сүзу, тұндыру, қайнату. |
| 3 | 0:20–0:35 | Сүзгі құрылысы: мақта, құм, көмір қабаттары | Сүзгіде мақта, құм, көмір бар. Олар кір бөлшектерді ұстап қалады. |
| 4 | 0:35–0:45 | Стақанда лас су, уақыт өтеді, қалдықтар шөгеді | Тұндыру — суды тыныш ұстау. Ауыр қалдықтар түбіне шөгеді. |
| 5 | 0:45–0:55 | Кәстрөл отта, су қайнайды, микробтар жойылады | Қайнату — ыстық температурада зиянды микробтар жойылады. |
| 6 | 0:55–1:05 | Зауыт ішіндегі тізбек: тұндыру → сүзу → хлорлау | Суқұбырдағы суды зауытта тазалайды: тұндырады, сүзеді, хлорлайды. |
| 7 | 1:05–1:15 | Жер шары: ащы су — үлкен, тұщы су — кішкентай | Жер бетінде ащы су көп, тұщы су аз. Таза тұщы су — құнды байлық! |
| 8 | 1:15–1:20 | Бала сүзгіден таза су құяды, күлімсірейді | Суды ішер алдында тазарту қажет! Сүзгі, қайнату, тұндыру — таза судың кілті! |
ЖИ промпт (ағылшынша): index.html файлындағы prompt-box ішінде.
Дереккөз: zharar.com, ust.kz — ҚМЖ «Суды қалай тазартады?», 3-сынып жаратылыстану.
Жаратылыстану 3-сынып, 1-бөлім (НЗМ, 2018), 78–79 бет.
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.