Серпімділік күші қайда пайда болады?

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Серпімділік күшінің әсерін бізді қоршаған ортадан бақылауға болады. Мысалы, ағаштардың бұтақтары серпімді болып келеді. Олар күзде піскен жемісін не қыста жауған қарды көтере алады. Алайда шамадан тыс ауыр күш түссе, бұтақ сынып кетуі мүмкін.

Серпімділік күші велосипед тепкен кезде жолдағы кедір-бұдырдың соққыларын жеңілдетеді, үрленетін батуттардың пішінін сақтауға көмектеседі.

Адам мен жануардың аяқ-қол сүйектері, астық тұқымдастардың сабағы түтік тәрізді болады. Олардың жеңіл әрі берік болуы сондықтан.

Серпімділік күші спортта (мысалы, трамплиннен суға секіруде, сырықпен биіктікке секіруде), тұрмыста (кір жаятын жіпте) және ойын-сауық саябағындағы аттракциондарда қолданылады (оқулықта жоқ, қосымша — суреттер мен сұрақтар бойынша).

Серпімділік күші өміріміздің барлық салаларында: табиғатта, тұрмыста және техникада қолданылады.

Білім бірліктері

Б1ұғым Серпімділік күшінің әсерін бізді қоршаған ортадан бақылауға болады.
Б2мысал Ағаштардың бұтақтары серпімді болып келеді, сондықтан олар жемісті не қарды көтере алады.
Б3себеп-салдар Шамадан тыс ауыр күш түссе, бұтақ сынып кетуі мүмкін.
Б4мысал Серпімділік күші велосипедпен жүргенде кедір-бұдырдың соққысын жеңілдетеді.
Б5мысал Серпімділік күші үрленетін батуттардың пішінін сақтауға көмектеседі.
Б6факт Адам мен жануардың аяқ-қол сүйектері, астық тұқымдастардың сабағы түтік тәрізді болады.
Б7себеп-салдар Сүйектер мен сабақтар түтік тәрізді болғандықтан, олар жеңіл әрі берік болады.
Б8мысал Серпімділік күші спортта (трамплин, сырық), тұрмыста (кір жаятын жіп) қолданылады (оқулықта жоқ, қосымша — сурет бойынша).
Б9қорытынды Серпімділік күші өміріміздің барлық салаларында: табиғатта, тұрмыста және техникада қолданылады.
Б10қате түсінік «Серпімділік күші тек техникада кездеседі» — бұл қате.
Б11қате түсінік «Ауыр жүк түскенде серпімді дене ешқашан сынбайды» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Табиғаттағы серпімділік (Б1, Б2, Б3, Б6, Б7)	Тест №1, №2, №4; Себеп-салдар тізбегі	Білім графы	Видео кадр 1–3
Техника мен тұрмыстағы серпімділік (Б4, Б5, Б8)	Тест №3, №5; Ойын «Серпімділік қайда кездеседі?»	Граф	Видео кадр 4–5
Қорытынды және қате түсініктер (Б9, Б10, Б11)	Тест №6; «Дұрыс па, бұрыс па?»	Меңгеру картасы	Видео кадр 6

Тест тапсырмалары

Б2

1. Ағаш бұтақтары қыста қарды көтеріп тұруына қандай қасиет көмектеседі?

Ағаш бұтақтары серпімді болып келеді, сондықтан олар қарды көтере алады.

Оқулыққа сәйкес, ағаш бұтақтары серпімді болғандықтан қарды көтере алады.

Б3Б11

2. Егер ағаш бұтағына шамадан тыс ауыр күш түссе не болады?

Шамадан тыс ауыр күш түссе, серпімділік күші жетпей, бұтақ сынып кетеді.

Серпімді дененің де шегі бар, шамадан тыс күш түссе ол сынып кетеді.

Б4

3. Велосипед тепкен кезде серпімділік күші қандай қызмет атқарады?

Серпімділік күші жолдағы кедір-бұдырдың соққыларын жеңілдетеді.

Серпімділік күші соққыны жеңілдету үшін жұмыс істейді.

Б6Б7

4. Адам мен жануардың аяқ-қол сүйектері неліктен жеңіл әрі берік болады?

Сүйектер мен сабақтар түтік тәрізді болғандықтан, жеңіл әрі берік болады.

Оқулықта сүйектердің түтік тәрізді пішіні оларға жеңілдік пен беріктік беретіні айтылған.

Б5Б8

5. Спортта және аттракциондарда серпімділік күші қайда кездеседі?

Үрленетін батут, суға секіретін трамплин және сырық – серпімділік күшін пайдаланады.

Батут пен трамплин серпімділіктің жарқын мысалдары болып табылады.

Б9Б10

6. Серпімділік күші өміріміздің қай салаларында қолданылады?

Серпімділік күші өміріміздің барлық салаларында қолданылады.

Серпімділік күші табиғатта да, тұрмыста да, техникада да кездеседі.

Ойын: «Серпімділік қайда кездеседі?»

Б2Б4Б5Б8

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б2

1. Ағаш бұтақтары серпімді болғандықтан жемісін көтере алады.

Б11

2. Шамадан тыс ауыр күш түссе де, серпімді зат ешқашан сынбайды.

Б7

3. Сүйектер мен сабақтар түтік тәрізді болғандықтан жеңіл әрі берік.

Б10

4. Серпімділік күші тек техникада кездеседі.

Б4

5. Велосипед тепкен кезде серпімділік соққыларды жеңілдетеді.

Б1

6. Серпімділік күшінің әсерін бізді қоршаған ортадан бақылауға болады.

Себеп-салдар тізбегі

Б2Б3

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б1Б3

Тақырыбы: Материалдың қалыңдығы серпімділік күшіне әсер ете ме? (оқулықтағы «Зертте» айдары бойынша)

Болжам: Қалың резеңкені созу қиынырақ, яғни оның серпімділік күші көбірек болады.

Зерттеу жоспары:

Жұқа және қалың резеңке эспандер (немесе кеңсе резеңкелерін) алу.
Жұқа резеңкені созып көру, күшті сезіну.
Қалың резеңкені созып көру, күшті сезіну.
Қайсысын созуға көбірек күш жұмсалғанын анықтау.

Нәтиже кестесі (үлгі):

Материал	Созуға жұмсалған күш
Жұқа резеңке	Аз күш қажет
Қалың резеңке	Көп күш қажет

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
«Жаратылыстану» оқулығындағы мәтін	Оқулық
Бала энциклопедиясы	Энциклопедия
YouTube-тегі тәжірибе видеосы	Видео
Ата-анасынан немесе мұғалімнен сұрау	Ересектен сұрау

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Қысқы орман. Қар жауған шырша. Бұтақтары қардың салмағынан майысып тұр.	Серпімділік күшін біз табиғаттан жиі көреміз. Мысалы, ағаштардың бұтақтары серпімді болады. Олар қыста жауған қарды көтере алады.
2	0:10–0:20	Бұтаққа өте көп қар түсіп, ол «тырс» етіп сынып кетеді.	Алайда, есіңде болсын: шамадан тыс ауыр күш түссе, бұтақ сынып кетуі мүмкін!
3	0:20–0:30	Адамның сүйегі мен бидай сабағының іші көрсетіледі — екеуі де түтік тәрізді.	Адам сүйектері мен өсімдік сабақтары түтік тәрізді. Бұл олардың жеңіл әрі берік болуына көмектеседі.
4	0:30–0:40	Бала велосипедпен тастақ жолмен кетіп барады. Дөңгелек серпімділікті көрсетеді.	Велосипед тепкенде де серпімділік қажет. Ол жолдағы кедір-бұдырдың соққысын жеңілдетеді!
5	0:40–0:50	Ойын саябағы. Балалар батутта секіріп жүр.	Ал ойын саябағындағы батуттар ше? Олардың да пішінін сақтап, бізді жоғары лақтыратын — осы серпімділік күші!
6	0:50–1:00	Үш сурет қатар шығады: орман, велосипед, батут.	Көрдің бе? Серпімділік күші табиғатта да, тұрмыста да, техникада да бар!

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 11

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Зерттеу тапсырмасы, «Дұрыс па, бұрыс па?» №6
Б2	Тест №1, «Дұрыс па, бұрыс па?» №1, Себеп-салдар тізбегі, Ойын
Б3	Тест №2, Зерттеу тапсырмасы, Себеп-салдар тізбегі
Б4	Тест №3, «Дұрыс па, бұрыс па?» №5, Ойын
Б5	Тест №5, Ойын
Б6	Тест №4, Себеп-салдар тізбегі
Б7	Тест №4, «Дұрыс па, бұрыс па?» №3, Себеп-салдар тізбегі
Б8	Тест №5, Ойын
Б9	Тест №6
Б10	Тест №6, «Дұрыс па, бұрыс па?» №4
Б11	Тест №2, «Дұрыс па, бұрыс па?» №2

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Табиғат физикасы. Күш және қозғалыс (2-кітап, 3-бөлім)
Тақырып: Серпімділік күші қайда пайда болады?
Оқулық беттері: 36–37