Жаратылыстану · 3-сынып · Табиғат физикасы. Күш және қозғалыс
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Денелер күштің әсерінен жылдамдығын өзгертеді. Бұл күштер әртүрлі болады. Барлық дененің пішіні мен көлемі болады. Олар қандай да бір күштің әсерінен өзгеріске түседі.
Күш әсерінен кейін пішіні өз қалпына келетін денелерді серпімді денелер деп атайды. Дене бастапқы қалпына келмесе, ондай дене серпімсіз не пластикалық дене деп аталады. Мысалы, серіппе – серпімді дене, ермексаз – пластикалық дене.
Дене пішінін бастапқы қалпына келтіруге серпімділік күші көмектеседі. Ол пішінді өзгертетін күшке қарсы бағытталады. Серпімсіз денелерге әсер ететін серпімділік күші аз, сондықтан олар өз пішіндерін қалпына келтіре алмайды. Серпімділік күші дененің неден жасалғанына байланысты болады. Затты созған кезде серпімділік күші артады.
Дене күштің әсерінен пішіні мен көлемін өзгерте алады. Сол сәтте пайда болатын серпімділік күші дененің бастапқы пішінін қалпына келтіруге тырысады. Өзенге салынған көпір серпімділік күшінің әсерінен берік болып тұрады («Сен білесің бе?» айдары).
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Серпімді және серпімсіз денелер (Б1, Б2, Б3, Б4) | Тест №1, №2; Ойын «Сұрыптау» | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–3 |
| Серпімділік күшінің бағыты мен қызметі (Б5, Б6) | Тест №3, №4; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Граф: Күштер бағыты сызбасы | Видео кадр 4 |
| Серпімділік күшіне әсер ететін жағдайлар (Б7, Б8, Б9) | Тест №5, №6; Зерттеу тапсырмасы | Зерттеу кестесі | Видео кадр 5–6 |
| Қате түсініктер (Б10, Б11) | Тест №4; «Дұрыс/бұрыс» №2, №3 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
| Ақпарат көздері | Ақпарат көзі сәйкестендіру | Ақпарат көзі кестесі | — |
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Әртүрлі материалдан жасалған ұзындығы бірдей денелер қалай созылады?
Болжам: Әртүрлі материалдан жасалған денелердің серпімділігі әртүрлі болады, сондықтан олардың созылуы да бірдей болмайды.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі):
| Дене (материал) | Созылу деңгейі | Бастапқы қалпына келуі |
|---|---|---|
| Резеңке таспа | Жақсы созылды | Толық қалпына келді |
| Жіп | Созылмады | Өзгеріссіз қалды |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| «Жаратылыстану» оқулығындағы мәтін | Оқулық |
| Физикалық тәжірибелер бейнеролигі | Видео |
| Мұғалімнің түсіндірмесі | Ересектен сұрау |
| Интернеттегі ғылыми мақала | Интернет сайт |
| Балалар энциклопедиясы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
Серпімділік күші дегеніміз не?
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Спорт алаңы. Балалар доп ойнап, батутта секіріп жүр. | Айналамыздағы заттар үнемі күштердің әсеріне ұшырайды. Бірақ олар неге сынбайды немесе пішінін біржола өзгертпейді? |
| 2 | 0:10–0:20 | Үстел үстінде жатқан серіппе мен ермексаз көрінісі. | Оның сыры — заттардың қасиеттерінде. Күш әсерінен кейін пішіні өз қалпына келетін денелерді серпімді денелер дейміз. Мысалы, серіппе! |
| 3 | 0:20–0:30 | Бір қол серіппені басып тұр, ал екінші қол ермексазды басып тұр. Ермексаз майысып қалады. | Ал егер дене бастапқы қалпына келмесе, ол — серпімсіз немесе пластикалық дене. Ермексаз сияқты. |
| 4 | 0:30–0:40 | Адам батутта секіреді. Батут төмен қарай майысқанда, одан жоғары қарай бағытталған қызыл бағдарша (күш) пайда болады. | Дене пішінін бастапқы қалпына келтіруге серпімділік күші көмектеседі. Ол пішінді өзгертетін күшке қарсы бағытталады! |
| 5 | 0:40–0:50 | Бала серіппені қаттырақ созады, серіппедегі қызыл бағдарша (күш) үлкейе түседі. | Затты созған кезде серпімділік күші артады. Серпімділік күші дененің неден жасалғанына да байланысты. |
| 6 | 0:50–1:00 | Құтқарушылардың өртеніп жатқан үйден секірген адамды батутпен қағып алғаны. | Серпімділік күші адамдарға көмектеседі. Мысалы, құтқарушылар биіктен секірген адамды қағып алу үшін серпімді батутты қолданады! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Себеп-салдар тізбегі |
| Б2 | Тест №1, Ойын «Сұрыптау» |
| Б3 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №5, Ойын «Сұрыптау» |
| Б4 | Тест №2, Ойын «Сұрыптау» |
| Б5 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б8 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №1, Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б11 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3 |