Қатты, сұйық және газ тәрізді заттар

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Заттар үш күйде бола алады: қатты, сұйық, газ тәрізді. Түрлі күйдегі заттар түрлі қасиетке ие болады. Газ пішінін сақтамайды әрі оңай сығылады. Сұйық зат пішінін тез өзгертеді, бірақ оларды сығу мүмкін емес. Қатты заттар өз пішінін сақтайды әрі сығылмайды.

Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады. Жер бетінде су үнемі қозғалыста болады әрі күйін өзгертеді. Су үш күйде де бола алады: мұз, сұйық және бу.

(оқулықта жоқ, қосымша сурет және сұрақтар бойынша) Мысалы, шырын, сүт, май және ағып тұрған су — сұйық заттар. Кірпіштер, тақтай және мұз — қатты заттар. Оттек баллонының ішіндегі және қайнап жатқан шәйнектен шыққан бу — газ тәрізді заттар. Сүттен құрт жасағанда ол сұйық күйден қатты күйге ауысады.

Білім бірліктері

Б1факт Заттар үш күйде бола алады: қатты, сұйық, газ тәрізді.
Б2қасиет Қатты заттар өз пішінін сақтайды әрі сығылмайды.
Б3қасиет Сұйық зат пішінін тез өзгертеді, бірақ оларды сығу мүмкін емес.
Б4қасиет Газ пішінін сақтамайды әрі оңай сығылады.
Б5факт Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады.
Б6факт Су үш күйде де бола алады: мұз, сұйық және бу.
Б7факт Жер бетінде су үнемі қозғалыста болады әрі күйін өзгертеді.
Б8мысал Шырын, сүт, май — сұйық заттарға жатады (оқулықта жоқ — сурет бойынша).
Б9мысал Кірпіш пен тақтай — қатты заттарға жатады (оқулықта жоқ — сурет бойынша).
Б10мысал Оттек баллонындағы газ және қайнаған шәйнектен шыққан бу — газ тәрізді заттарға жатады (оқулықта жоқ — сурет бойынша).
Б11себеп-салдар Сүттен құрт жасағанда зат сұйық күйден қатты күйге ауысады (оқулықта жоқ — сурет бойынша).
Б12қате түсінік «Барлық сұйық заттарды оңай сығуға болады» — бұл қате.
Б13қате түсінік «Қатты заттар ешқашан басқа күйге ауыспайды» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Заттардың күйлері (Б1, Б8, Б9, Б10)	Тест №1, №2; Ойын «Заттарды топтастыр»	Білім графы; Меңгеру картасы	Видео кадр 1–2
Заттардың қасиеттері (Б2, Б3, Б4, Б12)	Тест №3, №4; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2	Қасиеттер кестесі	Видео кадр 3–4
Заттардың күйінің өзгеруі (Б5, Б6, Б7, Б11, Б13)	Тест №5, №6, №7; Себеп-салдар тізбегі; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4	Сызба: күйдің өзгеруі	Видео кадр 5–6

Тест тапсырмалары

Б1

1. Заттар табиғатта неше күйде бола алады?

Заттың үш күйі болады: қатты, сұйық және газ тәрізді.

Б6Б7

2. Су қандай күйлерде кездеседі?

Су үш күйде де бола алады: мұз, сұйық және бу. Жер бетінде су үнемі қозғалыста болады әрі күйін өзгертеді.

Жер бетінде су үнемі қозғалыста болады әрі күйін өзгертеді. Ол мұз (қатты), сұйық және бу (газ) бола алады.

Б3Б12

3. Сұйық заттардың қандай қасиеті бар?

Сұйық зат пішінін тез өзгертеді, бірақ оларды сығу мүмкін емес.

Газдар оңай сығылады, ал сұйық заттар пішінін өзгерткенімен, оларды сығу мүмкін емес.

Б2Б4

4. Қатты заттар мен газдардың айырмашылығы неде?

Қатты заттар өз пішінін сақтайды әрі сығылмайды. Газ пішінін сақтамайды әрі оңай сығылады.

Қатты заттар сығылмайды және пішінін сақтайды, ал газдар керісінше пішінін сақтамайды және сығылады.

Б5Б13

5. Заттардың күйі өзгеруі мүмкін бе?

Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады.

Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады, тек су емес.

Б8Б9Б10

6. Төмендегілердің қайсысы сұйық затқа жатады?

(оқулықта жоқ — сурет бойынша) Шырын, сүт және май — пішінін тез өзгертетін сұйық заттар.

(оқулықта жоқ — сурет бойынша) Кірпіш пен тақтай қатты затқа, ал бу мен оттек газға жатады. Шырын, сүт және май — сұйық заттар.

Б11

7. Сүттен құрт жасағанда заттың күйі қалай өзгереді?

(оқулықта жоқ — сурет бойынша) Сүт — сұйық зат, ал құрт — қатты зат. Демек, үдеріс барысында зат сұйық күйден қатты күйге ауысады.

(оқулықта жоқ — сурет бойынша) Сүт сұйық күйде болады, ал одан жасалған құрт қатты болады.

Ойын: «Заттарды топтастыр»

Б8Б9Б10

Ойын шарты: Берілген заттарды күйіне қарай дұрыс бағанға орналастыр.

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б1

1. Заттар үш күйде: қатты, сұйық және газ тәрізді болады.

Б12

2. Сұйық заттарды оңай сығуға болады.

Б2

3. Қатты заттар өз пішінін сақтайды әрі сығылмайды.

Б5

4. Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады.

Б4

5. Газ пішінін сақтайды және сығылмайды.

Себеп-салдар тізбегі

Б5Б6

Тізбек оқулық суреттері бойынша құрылған (мұз кесектері, қайнап жатқан шәйнек) — оқулықта жоқ, қосымша.

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б2Б3Б4

Тақырыбы: Түрлі күйдегі заттар қандай қасиеттерге ие болады? (оқулықтағы «Зертте» блогы бойынша)

Мақсаты: Қатты, сұйық және газ тәрізді заттардың пішінін өзгерту және сығылу қасиеттерін зерттеу.

Қажетті заттар: Тас (қатты зат), су (сұйық зат), бос шприц немесе үрленген шар (газ). (оқулықта жоқ, тәжірибеге қажетті заттар)

Зерттеу барысы:

Тастың пішінін өзгертуге және оны сығуға тырыс. Не байқадың?
Суды бір ыдыстан екінші ыдысқа құй. Суды шприцке сорып, ұшын жауып тұрып сығып көр. Не байқадың?
Бос шприцтің (ішінде ауа бар) ұшын жауып тұрып, поршенін бас. Не байқадың?

Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, зерттеу нәтижесі)

Қасиеттер	Қатты зат	Сұйық зат	Газ тәрізді
Пішінін қалай өзгертеді?	Өз пішінін сақтайды	Пішінін тез өзгертеді	Пішінін сақтамайды
Қалай сығылады?	Сығылмайды	Сығу мүмкін емес	Оңай сығылады

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы «Заттың күйлері» мәтіні	Оқулық
Мұғалімнің заттардың қасиеттерін көрсетуі	Тәжірибе / Ересектен сұрау
Табиғаттағы судың айналымы туралы деректі фильм	Видео/Телебағдарлама
Ғаламтордан судың қайнау температурасын қарау	Энциклопедия / Ғаламтор

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Асүй көрінісі. Үстел үстінде бір кесек мұз, стақанда су және шәйнектен шығып жатқан бу.	Заттар үш күйде бола алады: қатты, сұйық және газ тәрізді.
2	0:10–0:20	Кадр судың үш күйіне жақындайды. Мұз, су және бу көрсетіледі.	Мысалы, су үш күйде де кездеседі: мұз, сұйық және бу. Жер бетінде су үнемі қозғалыста болады әрі күйін өзгертеді.
3	0:20–0:30	Үстелде тұрған кірпіш пен тақтай. Біреу кірпішті қысып көреді, бірақ ол өзгермейді.	Қатты заттар өз пішінін сақтайды әрі сығылмайды. Кірпіш немесе тақтай — қатты заттар.
4	0:30–0:45	Біреу шырынды әртүрлі пішінді стақандарға құяды. Ол пішінін өзгертеді, бірақ басылмайды.	Шырын немесе сүт сияқты сұйық заттар пішінін тез өзгертеді, бірақ оларды сығу мүмкін емес.
5	0:45–0:55	Оттек баллоны немесе үрленген шар көрсетіледі. Шарды қолмен оңай басуға болады.	Ал газ пішінін сақтамайды әрі оңай сығылады.
6	0:55–1:10	Қайнап жатқан шәйнектен бу шығады. Мұз кесегі еріп, суға айналады.	Заттардың барлығы дерлік бір күйден екінші күйге ауыса алады.

Мультфильм

Қатты, сұйық және газ тәрізді заттар

Диктор мәтіні

Заттар бір күйден екінші күйге ауыса алады. Қатты шоколад қызғанда ериді, сұйыққа айналады.
Мұз — судың қатты күйі. Ол өз пішінін сақтайды, бірақ жылыда баяу ериді.
Мұз еріп, сұйық суға айналды. Сұйық зат пішінін тез өзгертіп, ыдыстың пішінін алады.
Су қайнағанда буға айналады. Бу — газ тәрізді зат, ол пішінін сақтамайды.

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 60-70 second animated educational video for 8-year-old children about states of matter. Style: friendly 2D cartoon, bright and clear. Scene sequence: 1. A kitchen table with a block of ice, a glass of water, and a kettle with steam. 2. Close up of ice melting into water, and water boiling into steam. 3. Hands trying to squeeze a solid brick, but it doesn't change shape. 4. Juice being poured into glasses of different shapes. 5. A balloon being squeezed easily, showing gas inside. 6. A pot of water boiling on a stove and turning into steam. Color palette: blue, white, bright yellow, clear glass elements.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 13

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1
Б2	Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3, Зерттеу тапсырмасы
Б3	Тест №3, Зерттеу тапсырмасы
Б4	Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №5, Зерттеу тапсырмасы
Б5	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №4, Себеп-салдар тізбегі
Б6	Тест №2, Себеп-салдар тізбегі
Б7	Тест №2
Б8	Тест №6, Ойын «Заттарды топтастыр»
Б9	Тест №6, Ойын «Заттарды топтастыр»
Б10	Тест №6, Ойын «Заттарды топтастыр»
Б11	Тест №7
Б12	Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №2
Б13	Тест №5

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Заттар және олардың қасиеттері. Ауа мен су (1-кітап, 4-бөлім)
Тақырып: Қатты, сұйық және газ тәрізді заттар
Оқулық беттері: 70–71
Оқу мақсаты: 3.3.1.1 (расталмаған) — оқулық картасы бойынша, ресми бағдарламамен салыстырылмаған