Жаратылыстану · 3-сынып · Адам (1-кітап, 3-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Қанайналым жүйесі жүрек пен қантамырлардан тұрады. Жүрек – қанды тамырларға айдайтын бұлшық ет. Қолды кеуде тұсына қойып, жүректің ырғақты соғысын сезінуге болады. Адамның жүрегі шамамен өзінің жұдырығының көлеміне сәйкес келеді.
Қантамырлар адам ағзасын қоректік заттармен қамтамасыз етеді. Ол қоректік заттарды асқорыту жүйесінен сіңіріп, бүкіл ағзаға таратады. Оттекке қаныққан қан күретамыр бойымен ішкі мүшелерге келеді. Олардағы көмірқышқыл газ бен зиянды заттарды көктамыр бойымен сыртқа алып шығады. Күретамыр мен көктамыр өзара қылтамыр арқылы байланысады. Қылтамыр – ең ұсақ қантамырлар. Оларда газалмасу жүреді.
17 ғасырда атақты ағылшын дәрігері, ғалым Уильям Гарвей жаңалық ашты. Ол ағзадағы қан тұйық шеңбер бойымен қозғалатынын дәлелдеді.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Жүрек және қанайналым (Б1, Б2, Б3, Б9) | Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2, 7 |
| Қантамырлар (Б4, Б5, Б6, Б7, Б8) | Тест №3, №4, №5; Ойын «Қантамырлардың қызметі»; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: қантамырлар | Видео кадр 3–6 |
| Қате түсініктер (Б10, Б11) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Тамыр немесе мүшені оның қызметімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Жүректің көлемі мен орналасуы (оқулықтағы «Жүрек қайда орналасқан?» және «Модель жаса» тапсырмалары бойынша)
Болжам: Жүректің көлемі әр адамның өз жұдырығының көлемімен бірдей және ол кеуде тұсында орналасады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ — тәжірибе қорытындысы)
| Оқушының әрекеті | Нәтижесі |
|---|---|
| Жұдырықты түю | Жүрек шамамен осындай көлемде екенін көру |
| Кеудеге қол қою | Жүректің ырғақты соғысын сезіну |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы қанайналым сұлбасы | Оқулық |
| Дәрігерден жүрек туралы сұрау | Ересектен сұрау |
| Гарвей туралы деректі фильм көру | Видео/Телебағдарлама |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Адамның кеуде тұсында орналасқан соғып тұрған жүрек бейнеленеді. | Қанайналым жүйесі жүрек пен қантамырлардан тұрады. Жүрек – қанды тамырларға айдайтын бұлшық ет. |
| 2 | 0:10–0:20 | Бала жұдырығын түйіп көрсетеді, сосын оны кеудесіне қояды. | Адамның жүрегі шамамен өзінің жұдырығының көлеміне сәйкес келеді. Қолыңды кеудеңе қойып, оның соғысын сезінуге болады. |
| 3 | 0:20–0:30 | Адам ағзасының ішіндегі қызыл және көк қантамырлар торы. | Қантамырлар ағзаны қоректік заттармен қамтамасыз етеді және бүкіл денеге таратады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Қызыл түсті күретамырлар бойымен ұшқындаған оттек бөлшектері келе жатады. | Оттекке қаныққан қан күретамыр бойымен ішкі мүшелерге келеді. |
| 5 | 0:40–0:50 | Көк түсті тамырлар арқылы қою түсті бөлшектер (көмірқышқыл газ) кері қайтады. | Ал көмірқышқыл газ бен зиянды заттарды көктамыр бойымен сыртқа алып шығады. |
| 6 | 0:50–1:00 | Қызыл мен көк тамырларды қосып тұрған жұқа тор – қылтамырлар. Онда бөлшектер алмасады. | Күретамыр мен көктамыр өзара қылтамыр арқылы байланысады. Бұл ең ұсақ тамырларда газалмасу жүреді. |
| 7 | 1:00–1:10 | 17 ғасыр ғалымы Уильям Гарвейдің бейнесі және қанның тұйық шеңбер бойымен айналу сұлбасы. | 17 ғасырда ғалым Уильям Гарвей қанның ағзада тұйық шеңбер бойымен қозғалатынын дәлелдеді. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1 |
| Б2 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б3 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №1, Зерттеу тапсырмасы |
| Б4 | Ойын «Қантамырлардың қызметі» |
| Б5 | Тест №3, Ойын «Қантамырлардың қызметі», Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Қантамырлардың қызметі», Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б8 | Тест №5, Ойын «Қантамырлардың қызметі», Себеп-салдар тізбегі |
| Б9 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б10 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б11 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №4 |