Жаратылыстану · 3-сынып · Өсімдіктер (1-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Біздің елімізде табиғат жағдайының өзгеруінен және адамдардың әрекетінен кейбір өсімдіктерге жойылу қаупі төніп тұр. Бұл өсімдіктер Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілді. Кітаптың қызыл түсі қауіп белгісін білдіреді әрі адамдардың назарын жойылып бара жатқан өсімдіктерге аударуға ықпал етеді. Қызыл кітап мезгіл-мезгіл өсімдіктер туралы жаңа мәліметтермен толықтырылып отырады. Қызыл кітап Қазақстанда алғаш рет 1978 жылы басылып шықты. Елімізде 600-ге жуық сирек кездесетін және жойылып бара жатқан өсімдік түрі бар. Олардың көбі Қызыл кітапқа енгізілген.
Әртүрлі өсімдіктердің жойылу себептері әртүрлі. Мысалы, ұсақжемісті мүкжидек батпақты жерде өседі, оның жойылу себебі — батпақтың құрғатылуы. Ал жаңғақтұмсықты лотос суқоймада өседі, оған суқойманың құрғап кетуі қауіп төндіреді. Кәдімгі еменді бағалы сүрегі үшін кессе, інжугүл, кәдімгі таушымылдық және қызғалдақтарды адамдар әдемілігі үшін жұлып, таптап, дәрі жасау үшін жинайды.
Қазақстанның сирек кездесетін және жойылып бара жатқан өсімдіктері ұлттық саябақтар мен қорықтарда арнайы қорғауға алынған. Табиғатқа жанашырлықпен қарау өсімдіктердің саны мен алуан түрлілігін сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Қызыл кітап (Б2, Б3, Б4, Б10) | Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–3 |
| Өсімдіктердің жойылу себептері (Б1, Б5, Б6, Б7) | Тест №3, №4; Ойын «Өсімдік және оның жойылу себебі»; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: жойылу себептері | Видео кадр 4–6 |
| Қорғау жолдары (Б8, Б9) | Тест №5, №6 | Қорғау жолдары кестесі | Видео кадр 7–8 |
| Қате түсініктер (Б11, Б12) | Тест №7; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Өсімдікті оның жойылу себебімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Қызыл кітаптың беттері неліктен түрлі түсті болады? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Қызыл кітаптың ішіндегі түрлі түсті беттер өсімдіктің жойылу қаупінің деңгейін көрсетеді.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)
| Беттің түсі | Нені білдіреді? |
|---|---|
| Қызыл беттер | Жойылып бара жатқан, аса қауіп төнген түрлер |
| Сары беттер | Саны азайып бара жатқан түрлер |
| Ақ беттер | Сирек кездесетін түрлер |
| Жасыл беттер | Қорғаудың арқасында саны қалпына келген түрлер |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы «Жаңғақтұмсықты лотос» туралы мәтін | Оқулық |
| Теледидардан көрген қорықтар туралы хабар | Видео/Телебағдарлама |
| Мұғалімнің Қызыл кітап туралы айтқаны | Ересектен сұрау |
| Кітапханадан алынған «Қазақстан өсімдіктері» кітабы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Кең дала. Далада әдемі қызғалдақтар гүлдеп тұр. Кенеттен адамның аяғы келіп, гүлдерді таптап өтеді. | Табиғат — біздің ортақ үйіміз. Бірақ адамдардың әрекетінен кейбір өсімдіктерге жойылу қаупі төніп тұр. |
| 2 | 0:10–0:20 | Экранда үлкен Қызыл кітап пайда болады. Оның сырты қызыл түсті, үстінде ескерту белгісі (леп белгісі) бар. | Осындай жойылып бара жатқан өсімдіктер Қазақстанның Қызыл кітабына енгізіледі. Қызыл түс — қауіп белгісі! |
| 3 | 0:20–0:30 | Қызыл кітап ашылады. Ішінен ұсақжемісті мүкжидек пен лотос суреттері көрінеді. Фонда батпақ пен көл тартылып қалады. | Әр өсімдіктің жойылу себебі әртүрлі. Мысалы, суқоймалар мен батпақтар құрғап кетсе, ондағы өсімдіктер жойылады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Орман көрінісі. Араның дауысы естіледі (ағаш кесу). Кәдімгі емен ағашы кесіліп құлайды. | Ал кәдімгі емен сияқты мықты ағаштарды адамдар бағалы сүрегі үшін кесіп тастайды. |
| 5 | 0:40–0:50 | Даладағы інжугүл мен таушымылдықты бір қол келіп, жұлып алады. | Інжугүл мен таушымылдықты адамдар әдемілігі үшін жұлады немесе дәрі жасау үшін жинайды. Бұл — табиғатқа жасалған қиянат. |
| 6 | 0:50–1:00 | Ұлттық саябақтың қақпасы. Ішінде әртүрлі өсімдіктер жайқалып өсіп тұр. Инспектор күзетіп жүр. | Сондықтан сирек кездесетін өсімдіктер қорықтар мен ұлттық саябақтарда арнайы қорғауға алынған. |
| 7 | 1:00–1:10 | Балалар далада гүлдерді жұлмай, суретке түсіріп, суарып жүр. Табиғат құлпырып кетеді. | Табиғатқа жанашырлықпен қарау — біздің міндетіміз. Өсімдіктерді қорғайық! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №3, №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б2 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б3 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1, Зерттеу тапсырмасы |
| Б4 | Тест №2, Зерттеу тапсырмасы |
| Б5 | Тест №4, Ойын «Өсімдік және оның жойылу себебі» |
| Б6 | Тест №3, Ойын «Өсімдік және оның жойылу себебі» |
| Б7 | Тест №3, №7, Ойын «Өсімдік және оның жойылу себебі», Себеп-салдар тізбегі |
| Б8 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б9 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б11 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б12 | Тест №6, №7, «Дұрыс/бұрыс» №4 |