Жаратылыстану · 3-сынып · Өсімдіктер (1-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Өсімдік тез өсуі үшін жылу мөлшері жеткілікті болуы керек. Өсімдіктер жылуды Күннен қызған ауа мен топырақтан алады. Өсімдіктің өсіп-жетілуіне 15-тен 30 градусқа дейінгі температура қолайлы.
Тәуліктің қай мезгілі болса да, өсімдіктің әр мүшесінің температурасы әртүрлі болады. Суретке сәйкес гүлі 22°C, жапырағы 23°C, жуашығы 2°C жылынады, яғни жапырағы ең көп жылынатын мүше. Сонымен қатар, төбенің оңтүстік беткейінде өсетін өсімдіктер солтүстік беткейге қарағанда жылуды көбірек алады.
Қатты қызған Күннің тікелей сәулесінен өсімдік күйіп кетуі мүмкін. Аптап ыстықтан қорғану үшін олар ылғалды көбірек буландырып, тез салқындайды. Жусан, жабайы ассүттіген, жантақ сияқты өсімдіктер жоғары температурада өсуге жақсы бейімделген. Сол себепті жаздың ыстық күндері дала өсімдіктерінің температурасы ауа температурасынан төмен болады («Ойлан» сұрағының жауабы).
Өсімдіктерге суық та әсер етеді. Жылусүйгіш өсімдіктерге ауаның сәл салқындауы да зиян тигізуі мүмкін. Ал суыққа төзімді өсімдіктер қатты аязға да шыдайды. Қыста жұмсақ қар жылы көрпе сияқты өсімдік тамырын жауып, аяздан қорғайды.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Жылудың маңызы (Б1, Б2) | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 | Жылу көздері сызбасы | Видео кадр 1–2 |
| Өсімдік мүшелері және жылу (Б3, Б4, Б11) | Тест №2, Тест №6 | Мүшелер температурасы сызбасы | Видео кадр 3 |
| Ыстыққа бейімделу (Б5, Б6, Б7, Б12) | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі | Ылғал буландыру сызбасы | Видео кадр 4–5 |
| Ыстыққа төзімді өсімдіктер (Б8) | Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» | Зерттеу кестесі | Видео кадр 6 |
| Суыққа төзімділік және қорғаныс (Б9, Б10) | Тест №4, Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №2, №3 | Қардың қорғаныш рөлі | Видео кадр 7 |
Карточкаларды тиісті қоржынға сал.
Қоржындар:
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Аптап ыстықта өсімдіктің өзін-өзі қорғау реті:
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Өсімдіктердің жоғары температурада өсуге бейімделуі.
Мақсаты: Жусан, жабайы ассүттіген, жантақ өсімдіктерінің ыстыққа қалай бейімделгенін зерттеу.
Зерттеу жоспары:
Нәтиже кестесі (оқушы толтырады):
| Өсімдік | Сыртқы белгісі (құрылыс ерекшелігі) | Ыстықтан қорғануға қалай көмектеседі? |
|---|---|---|
| Жусан | ||
| Жабайы ассүттіген | ||
| Жантақ |
Қорытынды: (Оқушы өз зерттеуі негізінде жазады)
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы «Жылу» мәтіні | Оқулық |
| Мұғалімнің түсіндірмесі | Адам (Мұғалім) |
| Өсімдіктер туралы деректі фильм | Видео |
| Интернеттегі ботаникалық мақала | Интернет сайт |
Ұзақтығы: 60 секунд Форматы: 2D мультфильм
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Күн сәулесі түсіп тұрған жасыл желек. Температур шкаласы (15-30 градус) жасыл түспен жанып тұр. | Өсімдік жақсы өсуі үшін жылу керек. Оларға 15 пен 30 градус аралығы өте қолайлы. |
| 2 | 0:10–0:20 | Ыстық шөл дала, аптап Күн. Жантақ пен жусан бейнеленген. | Бірақ аптап ыстықта өсімдіктер күйіп кетпеуі үшін қорғанады! |
| 3 | 0:20–0:30 | Өсімдік жапырағынан көкшіл бу (ылғал) ұшып шығып, өсімдік салқындап, көкшіл реңкке енеді. | Олар бойындағы ылғалды көбірек буландырып, өздерін тез салқындатады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Күз. Сәл салқын жел соғады. Жылусүйгіш өсімдік бүрісіп қалады. | Ал салқын ше? Жылусүйгіш өсімдіктер сәл салқынға да шыдай алмайды. |
| 5 | 0:40–0:50 | Қыс. Қалың жұмсақ қар астында жатқан ағаш тамыры. Тамыр айналасы жылы сарғыш түспен қоршалған. | Бірақ суыққа төзімді өсімдіктер үшін қысқы қар — жылы көрпе. Ол тамырды аяздан сақтайды! |
| 6 | 0:50–1:00 | Әртүрлі өсімдіктер (жантақ, шырша) қатар тұрып күлімсірейді. | Міне, өсімдіктер қоршаған ортадағы жылу мен суыққа осылай бейімделеді! |
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1, Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» |
| Б2 | Тест №1 |
| Б3 | Тест №2 |
| Б4 | Тест №6 |
| Б5 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі, Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» |
| Б6 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №4, Себеп-салдар тізбегі, Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» |
| Б7 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі |
| Б8 | Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3, Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» |
| Б10 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5, Ойын «Өсімдікке қолайлы, қауіпті және қорғайды» |
| Б11 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б12 | Тест №3 |