Жаратылыстану · 3-сынып · Жануарлар (1-кітап, 2-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Жануарлар мен өсімдіктердің арасында өзара байланыс бар. Өсімдіктер фотосинтез үдерісінде Күн сәулесінің энергиясын қоректік зат энергиясына айналдырады. Жануарлар өсімдіктермен қоректенген кезде сол қоректік заттарды бойына сіңіреді. Сонымен қатар өсімдіктер фотосинтез үдерісінде көмірқышқыл газды оттекке айналдырады.
Өсімдік тұқымын таратуда жануарлардың маңызы зор. Жорғаторғай мен тиін қысқа құрғақ жеміс жинайды. Олар жинаған жемісті бір жерден екінші жерге жасырып жүріп жоғалтады, жасырған орнын ұмытып қалады. Сол ұмытылған жемістен жаңа өсімдік өсіп шығады. Түйежапырақ, итошаған сияқты өсімдіктердің тұқымдары жануарлардың жүніне жабысып, басқа жерге түсіп қалады. Жолжелкен сияқты шөптесін өсімдік тұқымдары сүтқоректі жануарлардың тұяқтарына жабысу арқылы таралады.
Бөріжөке – барлық мүшесінде улы зат бар бұталы өсімдік. Оның жидегін жеген адам қатты уланады. Орман жануарлары оны жемейді, тек құстар ғана жидегімен қоректенеді.
Өсімдіктер жануарлардың көмегімен тұқым таратады. Жануарлар өсімдікпен қоректенеді әрі оларды баспана ретінде пайдаланады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Өзара байланыс пен фотосинтез (Б1, Б2, Б3, Б4, Б5) | Тест №1, №2, №3; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Тұқымды тарату жолдары (Б6, Б7, Б8, Б13) | Тест №4, №5, №9; Ойын «Тұқым қалай таралады?»; Себеп-салдар тізбегі | Сызба: таралу жолдары | Видео кадр 3–4 |
| Бөріжөке және қауіп (Б9, Б10, Б11, Б14) | Тест №6, №7; «Дұрыс/бұрыс» №3, №5, №6 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 5 |
| Жануарлар мен өсімдіктер бір-біріне қалай көмектеседі (Б12) | Тест №8; «Дұрыс/бұрыс» №4 | Қорытынды кесте | Видео кадр 6–7 |
Ойын шарты: Жануарды тұқымды тарату тәсіліне сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Жануарларға қандай өсімдіктер қажет? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Әр жануарға белгілі бір өсімдік қорек немесе баспана ретінде қажет болуы мүмкін.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)
| Жануар | Қажетті өсімдік | Не үшін қажет |
|---|---|---|
| Елік | Шөп | Қорек |
| Тиін | Жаңғақ ағашы | Қорек және баспана |
| Құс | Бұта, ағаш | Ұя салу (баспана) |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы бөріжөке туралы мәтін | Оқулық |
| Мұғалімнің фотосинтез туралы түсіндіргені | Ересектен сұрау |
| Ғаламтордан көрген жануарлар туралы бейне | Видео/Интернет |
| Кітапханадан алынған «Өсімдіктер мен жануарлар» энциклопедиясы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–80 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
Өсімдіктер мен жануарлардың өзара байланысы
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Кең дала. Шөп арасында елік тұр, аспанда құс ұшып жүр, айналасында өсімдіктер өсіп тұр. | Табиғатта өсімдіктер мен жануарлардың арасында өзара байланыс бар. |
| 2 | 0:10–0:25 | Күн сәулесі жапыраққа түседі, жапырақтан жасыл сәуле шығады (қоректік зат белгісі), жанындағы жануар өсімдікті жеп жатыр, ауадан оттек белгісі көрінеді. | Өсімдіктер Күн сәулесінің энергиясын қоректік затқа айналдырады және ауаға оттек бөледі. Жануарлар өсімдікпен қоректеніп, осы заттарды бойына сіңіреді. |
| 3 | 0:25–0:35 | Тиін жерге жаңғақ көміп жатыр, содан кейін ұзап кетеді. Жер астынан кішкентай өскін көрінеді. | Тиін мен жорғаторғай жинаған жемісін жасырып жүріп ұмытып қалады. Сол жерден жаңа өсімдік өсіп шығады. |
| 4 | 0:35–0:45 | Ит далада жүгіріп жүр, оның жүніне түйежапырақ тұқымы жабысады. Елік жүріп бара жатыр, оның тұяғына жолжелкен тұқымы жабысады. | Кейбір тұқымдар жануардың жүніне немесе тұяғына жабысып, басқа жерге таралады. |
| 5 | 0:45–0:55 | Бұталы өсімдік (бөріжөке), үстінде ескерту белгісі. Аю жақындап келіп иіскеп, кері шегінеді. Құс келіп жидекті шоқиды. | Бөріжөкенің барлық мүшесінде улы зат бар. Орман аңдары оны жемейді, тек құстар ғана жидегімен қоректенеді. |
| 6 | 0:55–1:05 | Ағаш бұтағында ұя, ішінде балапан; астында жануарлар өсімдік жеп жатыр. | Жануарлар өсімдікпен қоректеніп қана қоймай, оны баспана ретінде де пайдаланады. |
| 7 | 1:05–1:15 | Дала кең көрініспен көрсетіледі: өсімдіктер мен жануарлар бірге, айналасында жаңа өскіндер көрінеді. | Өсімдіктер жануарлардың көмегімен тұқым таратады, ал жануарлар өсімдіксіз өмір сүре алмайды. Табиғаттағы бәрі өзара байланысты! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б2 | Тест №2 |
| Б3 | Тест №3 |
| Б4 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б5 | Тест №1, Зерттеу тапсырмасы |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Тұқым қалай таралады?», Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, Ойын «Тұқым қалай таралады?» |
| Б8 | Тест №5, Ойын «Тұқым қалай таралады?», «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б9 | Тест №6 |
| Б10 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б11 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б12 | Тест №8, Зерттеу тапсырмасы |
| Б13 | Тест №9 |
| Б14 | «Дұрыс/бұрыс» №6 |