Омыртқалы және омыртқасыз жануарлар

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Жануарлардың денесінде сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын омыртқа болады. Алайда жануарлардың бәрінде бірдей омыртқа болмайды. Сондықтан жануарлар омыртқалы және омыртқасыз болып екі топқа бөлінеді. Балықтар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, сүтқоректілер және құстар омыртқалы жануарлар болып табылады. Бунақденелілер, құрттар, ұлулар, өрмекшілер және кейбір теңіз жануарлары омыртқасыздарға жатады. Кейбір бунақденелілер мен жыландар улы болады.

Білім бірліктері

Б1факт Жануарлардың денесінде сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын омыртқа болады.
Б2факт Жануарлардың бәрінде бірдей омыртқа болмайды.
Б3ұғым Жануарлар омыртқалы және омыртқасыз болып екі топқа бөлінеді.
Б4факт Балықтар омыртқалы жануарларға жатады.
Б5факт Бауырымен жорғалаушылар омыртқалы жануарларға жатады.
Б6факт Қосмекенділер омыртқалы жануарларға жатады.
Б7факт Сүтқоректілер омыртқалы жануарларға жатады.
Б8факт Құстар омыртқалы жануарларға жатады.
Б9факт Бунақденелілер омыртқасыз жануарларға жатады.
Б10факт Құрттар омыртқасыз жануарларға жатады.
Б11факт Ұлулар омыртқасыз жануарларға жатады.
Б12факт Өрмекшілер омыртқасыз жануарларға жатады.
Б13факт Кейбір теңіз жануарлары (мысалы, медуза) омыртқасыздарға жатады.
Б14себеп-салдар Кейбір бунақденелілер мен жыландар улы болатындықтан, олармен кездескенде сақ болу керек.
Б15қате түсінік «Жер бетіндегі барлық жануарларда омыртқа болады» — бұл қате, кейбір жануарларда омыртқа мүлде болмайды.
Б16қате түсінік «Медузаның да сүйектен тұратын қаңқасы бар» — бұл қате, суретте медузада қаңқа жоқ екені көрсетілген. (сурет бойынша)

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Омыртқа деген не (Б1, Б2)	Тест №1; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2	Білім графы	Видео кадр 1–2
Омыртқалы жануарлар (Б3–Б8)	Тест №2, №3; Ойын «Омыртқалы ма, омыртқасыз ба?»; Себеп-салдар тізбегі; «Дұрыс/бұрыс» №3	Меңгеру картасы	Видео кадр 3
Омыртқасыз жануарлар (Б9–Б13, Б16)	Тест №4, №5; Ойын «Омыртқалы ма, омыртқасыз ба?»; «Дұрыс/бұрыс» №4, №5	Меңгеру картасы	Видео кадр 4
Қауіп және қате түсінік (Б14, Б15)	Тест №6, №7	Меңгеру картасы	Видео кадр 5
Мектеп ауласын зерттеу (Б3, Б4, Б9)	Зерттеу тапсырмасы	Зерттеу кестесі	Видео кадр 6

Тест тапсырмалары

Б1

1. Омыртқа дегеніміз не?

Омыртқа – сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын тірек.

Омыртқа жай ғана сүйек, тері немесе ми емес, ол сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын тірек.

Б3

2. Омыртқасы бар-жоғына қарай жануарлар қандай екі топқа бөлінеді?

Жануарлар омыртқасы бар-жоғына қарай омыртқалы және омыртқасыз болып екі топқа бөлінеді.

Жануарларды топтастырудағы негізгі белгі — денесінде омыртқаның бар-жоғы, ал үй/жабайы немесе ұсақ/ірі деген белгі емес.

Б4Б5Б6Б7Б8

3. Төмендегі жануарлар тобының қайсысы омыртқалы жануарларға жатпайды?

Балықтар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, сүтқоректілер және құстар – омыртқалы жануарлар, ал бунақденелілер омыртқасыздарға жатады.

Балықтар, құстар және сүтқоректілер омыртқалы жануарлар тобына жатады, ал бунақденелілердің омыртқасы жоқ.

Б9Б10Б11Б12Б13

4. Төмендегі жануарлардың қайсысы омыртқасыз жануарларға жатады?

Ұлулар, бунақденелілер, құрттар, өрмекшілер және кейбір теңіз жануарлары омыртқасыздарға жатады.

Қой, балық және қоян омыртқалы жануарлар, ал ұлудың омыртқасы жоқ.

Б12Б13

5. Өрмекші мен медуза қандай топқа жатады?

Өрмекшілер мен медуза сияқты теңіз жануарлары омыртқасыздарға жатады, себебі олардың омыртқасы жоқ.

Өрмекші мен медузаның денесінде омыртқа жоқ, сондықтан олар омыртқалы жануарлар тобына жатпайды.

Б14

6. Табиғатта жануарлармен кездескенде неге сақ болу керек?

Кейбір бунақденелілер мен жыландар улы болады, сондықтан олармен кездескенде сақ болу керек.

Жануарлардың бәрі қауіпті емес, бірақ кейбір бунақденелілер мен жыландар улы болатынын есте ұстаған жөн.

Б15

7. «Жер бетіндегі барлық жануарларда омыртқа болады» деген тұжырым дұрыс па?

Бұл тұжырым дұрыс емес, себебі жануарлар омыртқалы және омыртқасыз болып бөлінеді, кейбіреулерінде омыртқа мүлде болмайды.

Жануарлардың бәрінде бірдей омыртқа болмайды, сондықтан бұл тұжырым дұрыс емес.

Ойын: «Омыртқалы ма, омыртқасыз ба?»

Б4Б7Б8Б9Б10Б13Б16

Ойын шарты: Әр жануарды дұрыс бағанға (омыртқалы немесе омыртқасыз) орналастыр.

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б1

1. Жануарлардың денесінде сүйек пен бұлшық етті ұстап тұратын омыртқа болады.

Б2

2. Жер бетіндегі барлық жануарларда омыртқа болады.

Б4

3. Балықтар мен құстар омыртқалы жануарларға жатады.

Б16

4. Медузаның да сүйектен тұратын қаңқасы бар.

Б12

5. Өрмекшілер омыртқасыз жануарларға жатады.

Себеп-салдар тізбегі

Б1Б2Б3Б4Б5Б6Б7Б8Б9Б10Б11Б12Б13

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б3Б4Б9

Тақырыбы: Мектеп ауласында немесе саябақта қандай омыртқалы және омыртқасыз жануарларды кездестіруге болады? (оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы бойынша)

Болжам: Мектеп ауласында омыртқасыз жануарлар (бунақденелілер) омыртқалы жануарларға қарағанда жиірек кездеседі.

Зерттеу жоспары:

Мектеп алаңында немесе саябақта 10–15 минут бақылау жүргізу.
Кездескен жануарларды дәптерге жазып немесе суретін салу.
Әр жануардың омыртқалы немесе омыртқасыз екенін анықтау.
Нәтижелерді кестеге енгізіп, санын салыстыру.

Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша — бақылау нәтижесіне байланысты)

Кездескен жануар	Омыртқалы/Омыртқасыз
Құмырсқа	Омыртқасыз
Торғай	Омыртқалы
Көбелек	Омыртқасыз
Мысық	Омыртқалы

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы «Омыртқа» анықтамасы	Оқулық
Мұғалімнің сабақта түсіндірген мысалдары	Мұғалімнен есту
Ата-анадан «жыландар неге қауіпті?» деп сұрау	Ересектен сұрау
Энциклопедиядан омыртқасыз жануарлар туралы оқу	Энциклопедия

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–70 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Мультфильм

Омыртқалы және омыртқасыз жануарлар

Диктор мәтіні

Омыртқа – сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын мықты тірек.
Мысық сияқты көптеген жануарларда омыртқа мен мықты сүйектер бар болады.
Алайда табиғаттағы жануарлардың бәрінде бірдей омыртқа мен қаңқа мүлде болмайды.
Ұлулар мен құрттар сияқты жануарлардың денесі жұмсақ, оларда омыртқа жоқ.

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Экранда әртүрлі жануарлар: жылқы, балық, құмырсқа, медуза бір-бірінің қасында тұр.	Табиғатта жануарлар өте көп және олар бір-біріне мүлде ұқсамайды. Бірақ ғалымдар оларды белгілі бір топтарға бөледі.
2	0:10–0:20	Жылқының қаңқасы көрінеді, омыртқа қызыл түспен ерекшеленіп жанады.	Кейбір жануарлардың денесінде омыртқа бар. Омыртқа – сүйек пен бұлшық етті біріктіріп ұстап тұратын тірек.
3	0:20–0:35	Балық, бақа, жылан, құс және мысық суреттері бірінен соң бірі шығады, әрқайсысының денесінде омыртқа жанып көрінеді.	Балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер – омыртқалы жануарлар.
4	0:35–0:50	Құмырсқа, көбелек, ұлу, өрмекші және медуза суреттеледі, олардың денесінде қаңқа жоқ екені көрсетіледі.	Ал бунақденелілердің, құрттардың, ұлулардың, өрмекшілердің және кейбір теңіз жануарларының омыртқасы жоқ. Олар – омыртқасыз жануарлар.
5	0:50–1:00	Жылан мен ара бейнеленеді, жанында сары-қызыл ескерту белгісі жанады.	Кейбір бунақденелілер мен жыландар улы болады, сондықтан олармен кездескенде сақ болу керек.
6	1:00–1:10	Балалар мектеп ауласында жануарларды бақылап, дәптерге белгілеп жатыр.	Мектеп ауласына немесе саябаққа шыққанда, қандай омыртқалы және омыртқасыз жануарларды кездестіретініңді өзің байқап көр!

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 60–70 second animated educational video for 8-year-old children about vertebrate and invertebrate animals. Style: friendly 2D cartoon, soft nature colors. Scene sequence: 1. Different animals (horse, fish, ant, jellyfish) standing together. 2. A horse's skeleton appears, the spine glowing red. 3. Fish, frog, snake, bird and cat appear one after another, each with a glowing spine inside. 4. An ant, butterfly, snail, spider and jellyfish appear, shown without any internal skeleton. 5. A snake and a bee appear next to a warning sign. 6. Children in a schoolyard observing and noting animals in notebooks. Color palette: #4CAF50, #1E88E5, #E53935, #FFF59D.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 16

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1, Себеп-салдар тізбегі
Б2	«Дұрыс/бұрыс» №2, Себеп-салдар тізбегі
Б3	Тест №2, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б4	Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №3, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б5	Тест №3, Себеп-салдар тізбегі
Б6	Тест №3, Себеп-салдар тізбегі
Б7	Тест №3, Ойын, Себеп-салдар тізбегі
Б8	Тест №3, Ойын, Себеп-салдар тізбегі
Б9	Тест №4, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б10	Тест №4, Ойын, Себеп-салдар тізбегі
Б11	Тест №4, Себеп-салдар тізбегі
Б12	Тест №4, Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі
Б13	Тест №5, Ойын, Себеп-салдар тізбегі
Б14	Тест №6
Б15	Тест №7
Б16	«Дұрыс/бұрыс» №4, Ойын

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Жануарлар (1-кітап, 2-бөлім)
Тақырып: Омыртқалы және омыртқасыз жануарлар
Оқулық беттері: 34–35
Оқу мақсаты: расталмаған — ресми бағдарламадағы коды анықталмады