Жаратылыстану · 3-сынып · Табиғат физикасы. Күш және қозғалыс
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Адамның дене мүмкіндіктері шектеулі. Сондықтан адам ерте заманнан бастап өзінің күшіне күш қосатын механизмдерді пайдаланып келеді. Қазіргі кезде құрылыстар мен кәсіпорындарда ауыр заттарды тасымалдау үшін жүккөтергіш крандар қолданылады. Мұндай күрделі техника қарапайым механизмдерден құралады. Олар күшті көбейтуге немесе күш әсерінің бағытын өзгертуге көмектеседі.
Ежелгі грек ғалымы Архимед қазіргі кезге дейін қолданылып келе жатқан қарапайым механизмдерді ойлап тапты.
Бұл тараудан біз: - серпімділік күшінің дене пішіні өзгерген кезде пайда болатынын және денені қалпына келтіретінін білдік; - барлық денелер Жер ортасына бағытталған ауырлық күшінің әсерінен Жерге түсетінін түсіндік; - барлық ғаламшарда да, Айда да ауырлық күшінің әсер ететінін білдік; - үйкеліс күшінің денелердің қозғалысына кедергі келтіретінін және олардың қозғалысына қарсы бағытталатынын зерттедік; - үйкелістің үш түрі (тыныштық үйкелісі, сырғанау үйкелісі және домалау үйкелісі) болатынын білдік.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Механизмдердің қажеттілігі (Б1, Б2) | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Күрделі және қарапайым механизмдер (Б3, Б4, Б7, Б8) | Тест №2, №3; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Граф: Механизмдер | Видео кадр 3 |
| Механизмдердің қызметі (Б5, Б6) | Тест №4; Ойын «Көбейтеді/Өзгертеді» | Сызба: күшті өзгерту | Видео кадр 4 |
| Серпімділік күші (Б9) | Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №2 | Граф: Серпімділік түйіні | Видео кадр 5 |
| Ауырлық күші (Б10, Б11) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №3 | Граф: Ауырлық күші | Видео кадр 6 |
| Үйкеліс күші (Б12, Б13) | Тест №7; Зерттеу тапсырмасы | Граф: Үйкеліс күші | Видео кадр 7 |
| Қате түсініктер (Б14, Б15) | Тест №8; «Дұрыс/бұрыс» №4, №5 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Күшті қалай азайтуға болады? (Үйкелісті азайту тәжірибесі, оқулықтағы сурет бойынша)
Болжам: Кітаптың астына домалайтын заттар (қарындаштар) қойса, оны жылжыту оңайырақ болады.
Зерттеу жоспары:
Нәтиже кестесі (үлгі):
| Жағдай | Кітапты жылжыту (оңай/қиын) |
|---|---|
| Қарындашсыз (сырғанау үйкелісі) | Қиын |
| Қарындаштармен (домалау үйкелісі) | Оңай |
Қорытынды: Кітаптың астына қарындаштар қойғанда үйкеліс азайып, кітапты жылжыту оңай болды (домалау үйкелісі).
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| «Жаратылыстану» оқулығындағы механизмдер мәтіні | Оқулық |
| Теледидардағы мысыр пирамидалары туралы бағдарлама | Видео / Телебағдарлама |
| Мұғалімнен Архимед туралы сұрау | Ересектен сұрау |
| bilimland.kz сайтындағы күштер туралы тапсырма | Интернет сайт |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Бала ауыр тасты көтермек болады, бірақ оның күші жетпейді. Ол шаршап тұр. | Адамның дене мүмкіндіктері шектеулі. Біз өте ауыр заттарды өз күшімізбен көтере алмаймыз. |
| 2 | 0:10–0:20 | Экранда МЕХАНИЗМ сөзі пайда болып, оның қасына иінтірек, блок сияқты суреттер шығады. | Сондықтан адамдар ерте заманнан бері өз күшіне күш қосатын механизмдерді пайдаланып келеді. |
| 3 | 0:20–0:30 | Архимедтің портреті. Ол үлкен кемені қарапайым блокпен тартып тұрған анимация. | Ежелгі грек ғалымы Архимед біз әлі күнге дейін қолданатын қарапайым механизмдерді ойлап тапты. |
| 4 | 0:30–0:40 | Қазіргі құрылыс алаңы. Үлкен жүккөтергіш кран ауыр блоктарды көтеріп жатыр. | Ал қазіргі кезде ауыр заттарды тасымалдау үшін жүккөтергіш крандар сияқты күрделі техника қолданылады. |
| 5 | 0:40–0:50 | Кранның ішіне zoom. Оның ішіндегі дөңгелектер (блоктар) мен темір арқандар көрінеді. | Мұндай күрделі техникалардың өзі кішкентай қарапайым механизмдерден құралады! Олар күшті көбейтеді немесе бағытын өзгертеді. |
| 6 | 0:50–1:00 | Бала кітаптың астына қарындаштар салып, оны жеңіл итеріп жібереді. | Біз де үйкеліс күшін азайту үшін механизмдерді қолдана аламыз. Мысалы, дөңгелектердің көмегімен! |
| 7 | 1:00–1:10 | Алма ағаштан жерге түседі (ауырлық күші), ал спортшы эспандер созады (серпімділік күші). | Табиғатта ауырлық күші мен серпімділік күші де бар. Ауырлық күші заттарды Жерге тартады. |
| 8 | 1:10–1:20 | Бала самокатпен зулап бара жатыр. Барлығы қуанышты. | Күштер мен механизмдерді дұрыс пайдалансақ, кез келген ауыр жұмысты оңай істей аламыз! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б2 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б3 | Тест №2, Себеп-салдар тізбегі |
| Б4 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б5 | Тест №4, Ойын «Көбейтеді/Өзгертеді», Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Ойын «Көбейтеді/Өзгертеді» |
| Б7 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б8 | Тест №3 |
| Б9 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №2, Ойын |
| Б10 | Тест №6 |
| Б11 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б12 | Тест №7, Зерттеу тапсырмасы, Ойын |
| Б13 | Тест №7, Ойын |
| Б14 | Тест №8 |
| Б15 | «Дұрыс/бұрыс» №5 |