Ғажайып фабрика

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Өсімдік – өз қорегін өзі өндіретін тірі ағза. Оны қалай жасайды? Ол үшін күннің жарығы, көмірқышқыл газ, су қажет. Күн сәулесі жасыл жапыраққа түскенде, онда оттек пен қоректік зат – глюкоза түзіледі. Глюкоза өсімдіктің өсуі, дамуы үшін керек. Ал өсімдік ауаға оттек бөліп шығарады. Оттек барлық тірі ағзалардың тыныс алуына қажет.

Жер бетіндегі тіршілікке әсер ететін фотосинтез үдерісі осылай жүреді. Фотосинтез сөзі грек тілінің екі сөзінен құралған: фотос – жарық және синтез – біріктіру.

Өсімдіктің жасыл мүшелерінде глюкозаның түзілуі мен оттектің бөліну үдерісі фотосинтез деп аталады. Орманда, саябақта серуендеу пайдалы, себебі өсімдіктер көп оттек бөледі (оқулықта жоқ, қосымша).

Білім бірліктері

Б1ұғым Өсімдік – өз қорегін өзі өндіретін тірі ағза.
Б2шарт Өсімдіктің қоректік зат түзуі үшін күннің жарығы, көмірқышқыл газ және су қажет.
Б3нәтиже Күн сәулесі жасыл жапыраққа түскенде, онда оттек пен глюкоза түзіледі.
Б4себеп-салдар Глюкоза өсімдіктің өсуі және дамуы үшін қажет.
Б5нәтиже Өсімдік ауаға оттек бөліп шығарады.
Б6себеп-салдар Оттек барлық тірі ағзалардың тыныс алуына қажет.
Б7ұғым Фотосинтез сөзі грек тілінің екі сөзінен құралған: фотос – жарық, синтез – біріктіру.
Б8ұғым Өсімдіктің жасыл мүшелерінде глюкозаның түзілуі мен оттектің бөліну үдерісі фотосинтез деп аталады.
Б9себеп-салдар Орманда, саябақта серуендеу пайдалы, себебі өсімдіктер оттек бөледі (оқулықта жоқ, қосымша — «Ойлан» сұрағының жауабы).
Б10қате түсінік «Өсімдік қоректік затты өзі өндірмейді» — бұл қате.
Б11қате түсінік «Оттек тек өсімдіктің өзіне ғана керек» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Өсімдіктің қоректенуі (Б1, Б2)	Тест №1, №2	Білім графы	Видео кадр 1–3
Глюкоза және оттек (Б3, Б4, Б5)	Тест №3, №4	Қоректік зат → Өсу сызбасы	Видео кадр 4–5
Тыныс алу (Б6, Б9)	Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №1	Сызба	Видео кадр 7
Фотосинтез ұғымы (Б7, Б8)	Тест №6; Себеп-салдар тізбегі	Меңгеру картасы	Видео кадр 6
Қате түсініктер (Б10, Б11)	Ойын: «Сұрыптау»; «Дұрыс/бұрыс» №2, №3	Меңгеру картасы: қызыл белгі	—
Зерттеу (Б2, Б5)	Зерттеу тапсырмасы	Зерттеу кестесі	—
Ақпарат көздері (3.1.2.1)	Ақпарат көзін анықта	Ақпарат көзі кестесі	—

Тест тапсырмалары

Б1Б10

1. Өсімдік қоректік затты қайдан алады?

Дұрыс! Өсімдік – өз қорегін өзі өндіретін тірі ағза.

Өсімдік қоректік затты дайын күйінде алмайды, оны өзі өндіреді.

Б2

2. Өсімдік қоректік зат түзуі үшін не қажет?

Дұрыс! Қорек түзу үшін күннің жарығы, көмірқышқыл газ және су қажет.

Қорек түзу үшін міндетті түрде күн жарығы, көмірқышқыл газ және су керек.

Б3Б8

3. Күн сәулесі жасыл жапыраққа түскенде қандай зат түзіледі?

Дұрыс! Күн сәулесі түскенде жасыл жапырақта глюкоза (қоректік зат) түзіледі.

Су мен көмірқышқыл газ өсімдікке қорек жасау үшін керек, ал нәтижесінде глюкоза түзіледі.

Б4

4. Глюкоза өсімдікке не үшін қажет?

Дұрыс! Глюкоза – бұл өсімдіктің өсуіне және дамуына қажетті қорек.

Глюкоза өсімдіктің өсуі мен дамуы үшін қажетті қоректік зат болып табылады.

Б5Б6Б11

5. Өсімдік бөлген оттек кімдерге қажет?

Дұрыс! Оттек барлық тірі ағзалардың тыныс алуына өте қажет.

Оттек тек адамға не өсімдікке ғана емес, барлық тірі ағзалардың тыныс алуы үшін маңызды.

Б7Б8

6. «Фотосинтез» сөзі қандай мағына береді?

Дұрыс! Грек тілінен аударғанда «фотос» – жарық, «синтез» – біріктіру дегенді білдіреді.

«Фотос» сөзі жарық, ал «синтез» сөзі біріктіру деген мағынаны білдіреді.

Ойын: «Сұрыптау»

Б2Б3Б5Б10

Заттарды тиісті себетке сал: өсімдік не қабылдайды және не бөліп шығарады?

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б9

1. Орманда серуендеу пайдалы, өйткені өсімдіктер оттек бөледі.

Б10

2. Өсімдік қоректік затты өзі өндірмейді.

Б11

3. Оттек тек өсімдіктің өзіне ғана керек.

Себеп-салдар тізбегі

Б2Б3Б4Б5

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б5Б9

Тақырыбы: Өсімдіктің оттек бөлетінін бақылау.

Болжам: Судағы өсімдік жапырағы жарықта оттек көпіршіктерін бөледі.

Зерттеу жоспары:

Стақанға су құйып, ішіне өсімдік жапырағын салу.
Стақанды жарық түсетін жерге қою.
Біраз уақыттан кейін жапырақтан бөлініп жатқан көпіршіктерді бақылау.
Қорытынды жасау.

Нәтиже кестесі (мысал деректер):

Жағдай	Көпіршіктер
Жарықта	бар

Қорытынды: Жапырақтан бөлініп жатқан көпіршіктер – ол оттек. Өсімдік оттек бөлетініне көз жеткіздік.

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
«Жаратылыстану 3-сынып» оқулығы	Оқулық
Фотосинтез туралы ғылыми журнал	Журнал
Бөлме өсімдігімен жасалған тәжірибе	Тәжірибе
Интернеттегі танымдық видео	Видео

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Терезе алдында тұрған бөлме өсімдігі. Күн сәулесі түсіп тұр.	Өсімдіктер – нағыз ғажайып фабрика! Олар өз қорегін өздері өндіреді.
2	0:10–0:20	Өсімдік жапырағына жақындау. Оған жарық, су және көмірқышқыл газ келіп жатыр.	Бұл үшін оларға күннің жарығы, көмірқышқыл газ және су қажет.
3	0:20–0:30	Жапырақтың ішіндегі үдеріс. Глюкоза (қант) түйіршіктері пайда болады.	Күн сәулесі жасыл жапыраққа түскенде, онда қоректік зат – глюкоза түзіледі.
4	0:30–0:40	Өсімдік аздап өседі. Жапырақтан оттек көпіршіктері ұшып шығады.	Глюкоза өсімдіктің өсуі үшін керек. Ал ауаға оттек бөлініп шығады.
5	0:40–0:50	Экранда «ФОТОСИНТЕЗ» сөзі жазылады. Екіге бөлінеді: «фотос» (жарық), «синтез» (біріктіру).	Бұл үдеріс фотосинтез деп аталады. Фотос – жарық, синтез – біріктіру деген сөз.
6	0:50–1:00	Орманда серуендеп жүрген балалар. Олар терең тыныс алып, күлімсірейді.	Оттек барлық тірі ағзалардың тыныс алуына қажет. Сондықтан орманда серуендеу өте пайдалы!

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 60 second animated educational video for 8-year-old children about a wonderful factory (plant). Style: friendly 2D cartoon, soft greens and yellows. Scene 1: Plant near window. Scene 2: Sun, water, CO2 entering leaf. Scene 3: Glucose forming. Scene 4: Oxygen bubbles. Scene 5: Word "PHOTOSYNTHESIS". Scene 6: Children breathing in a forest.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 11

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1
Б2	Тест №2, Ойын «Сұрыптау», Себеп-салдар тізбегі
Б3	Тест №3, Ойын «Сұрыптау», Себеп-салдар тізбегі
Б4	Тест №4, Себеп-салдар тізбегі
Б5	Тест №5, Ойын «Сұрыптау», Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б6	Тест №5
Б7	Тест №6
Б8	Тест №3, Тест №6
Б9	«Дұрыс/бұрыс» №1, Зерттеу тапсырмасы
Б10	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №2, Ойын «Сұрыптау»
Б11	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №3

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Өсімдіктер
Тақырып: Ғажайып фабрика
Оқулық беттері: 10–11
Оқу мақсаттары: 3.2.1.1 — өсімдіктердің фотосинтез үдерісінде оттек бөлуін түсіндіру (осы сабақ үшін расталмаған: код тек «Фотосинтез үдерісі» сабағы үшін расталған); 3.1.2.1 — ақпарат көзінің түрлерін анықтау.