Ғарыш қалай игерілді?

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Жасанды серік

1957 жылы 4 қазан күні Жердің жасанды серігі ұшырылды. Ол ғарышта 92 күн болды.

Ғарышкер иттер

1960 жылы 19 тамыз күні ғарышқа Белка мен Стрелка аттанды. Олар әуеде 25 сағаттан аса уақыт болды. Зымыран Жерді 17 рет толық айналып шықты.

Юрий Гагарин

1961 жылы 12 сәуір күні ғарышқа алғаш рет адам ұшты. Оның ұшуы 108 минутқа созылды.

Адамның Айға қонуы

1969 жылы 21 шілдеде америкалық астронавтар Нил Армстронг пен Базз Олдрин Айдың бетіне қонды.

«Мир» орбиталық стансысы

1986 жылы 20 ақпанда «Мир» орбиталық стансысы ұшырылды. Ол ғарышкерлер тұратын әрі жұмыс істейтін ғарыш «үйіне» айналды.

Ғарышқа ұшу кезінде зымыранға тиелетін жүктің массасы өте маңызды. Зымыранның жылдамдығы соған тәуелді болады. Сондықтан алғашқы ғарышкер Юрий Гагариннің дене салмағы 72 кг-нан аспады.

Білім бірліктері

Б1факт 1957 жылы 4 қазан күні Жердің жасанды серігі ұшырылды.
Б2факт Жердің жасанды серігі ғарышта 92 күн болды.
Б3факт 1960 жылы 19 тамызда ғарышқа Белка мен Стрелка иттері аттанды.
Б4факт Белка мен Стрелка әуеде 25 сағаттан аса болды, зымыран Жерді 17 рет толық айналды.
Б5факт 1961 жылы 12 сәуірде Юрий Гагарин ғарышқа ұшқан алғашқы адам болды.
Б6факт Юрий Гагариннің ұшуы 108 минутқа созылды.
Б7факт 1969 жылы 21 шілдеде Нил Армстронг пен Базз Олдрин Айдың бетіне қонды.
Б8факт 1986 жылы 20 ақпанда «Мир» орбиталық стансысы ұшырылды.
Б9ұғым Орбиталық стансы — ғарышкерлер тұратын әрі жұмыс істейтін ғарыш «үйі».
Б10себеп-салдар Зымыранға тиелетін жүктің массасы оның жылдамдығына әсер етеді.
Б11себеп-салдар Осы себепті алғашқы ғарышкер Юрий Гагариннің дене салмағы 72 кг-нан аспады.
Б12қате түсінік «Ғарышқа ең алғаш ұшқан тірі жан — адам болды» — бұл қате: алдымен серік, содан кейін иттер ұшырылды.
Б13қате түсінік «Юрий Гагарин Айдың бетіне қонды» — бұл қате: Айға алғаш қонғандар — Нил Армстронг пен Базз Олдрин.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Жасанды серік (Б1, Б2, Б12)	Тест №1, №7; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2; Ойын; Себеп-салдар тізбегі	Білім графы; Меңгеру картасы	Видео кадр 1
Ғарышкер иттер (Б3, Б4)	Тест №2; Ойын; Себеп-салдар тізбегі	Меңгеру картасы	Видео кадр 2
Юрий Гагарин (Б5, Б6, Б10, Б11)	Тест №3, №6; Ойын; Себеп-салдар тізбегі; Зерттеу тапсырмасы	Меңгеру картасы	Видео кадр 3
Адамның Айға қонуы (Б7, Б13)	Тест №4, №8; «Дұрыс/бұрыс» №4; Ойын; Себеп-салдар тізбегі	Меңгеру картасы	Видео кадр 4
«Мир» орбиталық стансысы (Б8, Б9)	Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №5	Меңгеру картасы	Видео кадр 5

Тест тапсырмалары

Б1Б2

1. Жердің жасанды серігі туралы қай тұжырым дұрыс?

Жердің жасанды серігі 1957 жылы 4 қазанда ұшырылды және ғарышта 92 күн болды.

Жасанды серік 1957 жылы ұшырылды, оны ешкім басқарған жоқ, ол ғарышта 92 күн болды.

Б3Б4

2. Ғарышқа алғаш аттанған тірі жәндіктер кімдер?

1960 жылы 19 тамызда ғарышқа Белка мен Стрелка иттері аттанды, зымыран Жерді 17 рет толық айналды.

Ғарышқа алғаш аттанған тірі жәндіктер — Белка мен Стрелка иттері, олар 25 сағаттан аса ұшты.

Б5Б6

3. Ғарышқа ұшқан бірінші адам кім, оның ұшуы қанша уақытқа созылды?

1961 жылы 12 сәуірде Юрий Гагарин ғарышқа ұшқан алғашқы адам болды, оның ұшуы 108 минутқа созылды.

Ғарышқа ұшқан алғашқы адам — Юрий Гагарин, оның ұшуы 108 минут болды, ал Армстронг пен Олдрин Айға қонды.

Б7

4. Айдың бетіне алғаш қонған адамдар кімдер?

1969 жылы 21 шілдеде америкалық астронавтар Нил Армстронг пен Базз Олдрин Айдың бетіне қонды.

Айдың бетіне 1969 жылы Нил Армстронг пен Базз Олдрин қонды, Гагарин мен иттер Айға ұшқан жоқ.

Б8Б9

5. «Мир» орбиталық стансысы не үшін қажет болды?

1986 жылы ұшырылған «Мир» орбиталық стансысы ғарышкерлер тұратын әрі жұмыс істейтін ғарыш «үйіне» айналды.

«Мир» стансысы жаңа ғаламшар ашқан жоқ, ол ғарышкерлердің тұратын әрі жұмыс істейтін үйі болды.

Б10Б11

6. Неліктен алғашқы ғарышкер Юрий Гагариннің дене салмағы 72 кг-нан аспауы керек болды?

Зымыранға тиелетін жүктің массасы зымыранның жылдамдығына әсер етеді, сондықтан Гагариннің дене салмағы 72 кг-нан аспады.

Себеп — жүктің массасы зымыранның жылдамдығына әсер етуінде, сондықтан ғарышкердің салмағы шектелді.

Б12

7. «Ғарышқа ең алғаш ұшқан тірі жан — адам болды». Бұл тұжырым дұрыс па?

Ғарышқа алдымен 1957 жылы жасанды серік, содан кейін 1960 жылы Белка мен Стрелка иттері, тек 1961 жылы ғана Юрий Гагарин ұшты.

Адам ғарышқа бәрінен бұрын ұшпаған: алдымен серік, содан соң иттер ұшырылған.

Б13

8. «Юрий Гагарин Айдың бетіне қонды». Бұл тұжырым дұрыс па?

Юрий Гагарин Жерді айналып ұшты, ал Айдың бетіне 1969 жылы Нил Армстронг пен Базз Олдрин қонды.

Гагарин ғарышқа алғаш ұшқан адам болғанымен, Айға қонған жоқ. Айға алғаш қонғандар — Армстронг пен Олдрин.

Ойын: «Оқиға қай жылы болды?»

Б1Б3Б5Б7Б8

Ойын шарты: Оқиғаны оның болған жылымен сәйкестендір.

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б2

1. Жердің жасанды серігі ғарышта 92 күн болды.

Б12

2. Ғарышқа ең алғаш ұшқан тірі жан — адам болды.

Б5

3. Юрий Гагарин ғарышқа ұшқан алғашқы адам болды.

Б13

4. Юрий Гагарин Айдың бетіне қонды.

Б9

5. «Мир» орбиталық стансысы ғарышкерлер тұратын әрі жұмыс істейтін үй болды.

Себеп-салдар тізбегі

Б1Б3Б5Б7Б8

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б1Б3Б5Б7Б8

Тақырыбы: Ғарышты игеру тарихындағы оқиғалар қандай ретпен болды? (оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы — инфографикаға қарап оқиғаларды ретімен орналастыру — бойынша)

Болжам: Ғарышты игеру бірте-бірте жүзеге асты: алдымен заттар, содан кейін жануарлар, ең соңында адамдар ғарышқа ұшырылды.

Зерттеу жоспары:

Оқулықтағы инфографикамен танысу.
Әр оқиғаның болған жылын анықтап, кестеге жазу.
Оқиғаларды хронологиялық ретімен орналастыру.
Нәтижені кестеге толтырып, оқиғалар ретін тексеру.

Күтілетін нәтиже (үлгі):

Оқиға	Жыл
Жердің жасанды серігі ұшырылды	1957
Белка мен Стрелка ғарышқа аттанды	1960
Юрий Гагарин ғарышқа ұшты	1961
Нил Армстронг пен Базз Олдрин Айға қонды	1969
«Мир» орбиталық стансысы ұшырылды	1986

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы «Жасанды серік», «Юрий Гагарин» туралы мәтіндер	Оқулық
Теледидардан көрген ғарыш ұшыруы туралы хабар	Видео/Телебағдарлама
Мұғалімнің Юрий Гагарин туралы айтқаны	Ересектен сұрау
Кітапханадан алынған ғарыш тарихы туралы энциклопедия	Энциклопедия

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–70 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:12	Түнгі аспан, жұлдыздар. Зымыран ұшып, кішкентай серік ғарышқа шығады, Жерді айналып ұшады.	1957 жылы 4 қазан күні Жердің жасанды серігі ғарышқа ұшырылды. Ол ғарышта 92 күн болды.
2	0:12–0:24	Ғарыш кемесінің терезесінен Белка мен Стрелка иттерінің суреттері көрінеді. Кеме Жерді айналып ұшады.	1960 жылы 19 тамызда ғарышқа Белка мен Стрелка иттері аттанды. Олар 25 сағаттан аса ұшып, Жерді 17 рет толық айналып шықты.
3	0:24–0:36	Ғарыш костюмі киген Юрий Гагарин зымыранға отырады, зымыран ұшады.	1961 жылы 12 сәуірде Юрий Гагарин ғарышқа ұшқан алғашқы адам болды. Оның ұшуы 108 минутқа созылды.
4	0:36–0:48	Ай бетінде екі астронавт баяу жүріп келеді, артында ғарыш кемесі тұр.	1969 жылы 21 шілдеде Нил Армстронг пен Базз Олдрин Айдың бетіне қонды.
5	0:48–1:00	«Мир» орбиталық стансысы Жерді айналып ұшады, ішінде ғарышкерлер жұмыс істеп жатыр.	1986 жылы 20 ақпанда «Мир» орбиталық стансысы ұшырылды. Ол ғарышкерлер тұратын әрі жұмыс істейтін ғарыш «үйіне» айналды.
6	1:00–1:10	Балалар аспанға қарап отыр, қасында зымыран мен серіктің сызбалары.	Ғарышты игеру осылай басталды. Болашақта тағы қандай жаңалықтар ашылады?

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 60–70 second animated educational video for 8-year-old children about the history of space exploration. Style: friendly 2D cartoon, dark blue night sky with stars. Scene sequence: 1. A rocket launches a small satellite into orbit around Earth. 2. Through a spacecraft window, two dogs (Belka and Strelka) are seen orbiting Earth. 3. An astronaut in a spacesuit (Yuri Gagarin) sits in a rocket that launches into space. 4. Two astronauts walk slowly on the Moon's surface with a lander behind them. 5. An orbital space station (Mir) flies around Earth with cosmonauts working inside. 6. Children look up at the sky with drawings of a rocket and a satellite nearby. Color palette: #0D1B4C, #FFFFFF, #C0C0C0, #FF6B35.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 13

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б2	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1
Б3	Тест №2, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б4	Тест №2
Б5	Тест №3, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б6	Тест №3
Б7	Тест №4, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б8	Тест №5, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б9	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5
Б10	Тест №6
Б11	Тест №6
Б12	Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №2
Б13	Тест №8, «Дұрыс/бұрыс» №4

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Жер және ғарыш (2-кітап, 2-бөлім)
Тақырып: Ғарыш қалай игерілді?
Оқулық беттері: 22–23
Оқу мақсаты: расталмаған — ресми бағдарламадағы коды анықталмады
Тірек сөздер: серік, зымыран, орбиталық стансы