Электр тізбегі дегеніміз не?

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Электр энергиясы ток көзінен сымдар арқылы құралдарға беріледі. Бұл құбылыс электр тогы деп аталады. Әдетте, судың ағынын электр тогына ұқсатады. Бір-бірімен сымдар арқылы жалғасқан ток көзі мен электр құралдарын электр тізбегі дейді.

Электр тізбегі ток көзінен, кілттен, энергия тұтынушыдан және байланыстырушы сымдардан тұрады. Ток көзін тізбекке электр энергиясын беру үшін қосады. Егер тізбектегі сымдардың бірін ажыратып тастаса немесе бір буыны үзілсе, тізбек үзіліп, электр тогы жүрмейді (оқулықта жоқ — сұрақтардың жауабы). Мысалы, егер шыршаға ілетін шамтізбектің бір шамы күйіп кетсе, тізбек үзіліп, қалған шамдар да сөніп қалады (оқулықта жоқ — «Ойлан» сұрағының жауабы). Шам жануы үшін тізбек бөліктері бір-бірімен дұрыс жалғанып, тұйық тізбек құруы тиіс (сурет бойынша).

Білім бірліктері

Б1факт Электр энергиясы ток көзінен сымдар арқылы құралдарға беріледі.
Б2ұғым Электр энергиясының ток көзінен сымдар арқылы құралдарға берілуі электр тогы деп аталады.
Б3факт Судың ағынын электр тогына ұқсатады.
Б4ұғым Бір-бірімен сымдар арқылы жалғасқан ток көзі мен электр құралдарын электр тізбегі дейді.
Б5факт Электр тізбегі ток көзінен, кілттен, энергия тұтынушыдан және байланыстырушы сымдардан тұрады.
Б6факт Ток көзін тізбекке электр энергиясын беру үшін қосады.
Б7себеп-салдар Тізбектегі сымдардың бірін ажыратса немесе буын үзілсе, тізбек үзіліп, ток жүрмейді.
Б8себеп-салдар Шамтізбектің бір шамы күйіп кетсе, тізбек үзіліп, басқа шамдар жанбайды.
Б9шарт Шам жануы үшін тізбек бөліктері бір-бірімен дұрыс жалғануы тиіс.
Б10қате түсінік «Электр тізбегіне ток көзі қажет емес» — бұл қате.
Б11қате түсінік «Тізбектің бір жері үзілсе де, ток жүре береді» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Электр тогы және тізбек (Б1, Б2, Б3, Б4)	Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1	Білім графы; Меңгеру картасы	Видео кадр 1–2
Тізбектің құрылымы (Б5, Б6, Б9)	Тест №3, №4; Ойын «Тізбек бөліктерінің қызметі»	Сызба: тізбек құрылымы	Видео кадр 3–4
Тізбектің үзілуі (Б7, Б8)	Тест №5; Себеп-салдар тізбегі; «Дұрыс/бұрыс» №2	Тізбектің үзілу схемасы	Видео кадр 5–6
Қате түсініктер (Б10, Б11)	Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4	Меңгеру картасы: қызыл белгі	—

Тест тапсырмалары

Б1Б2

1. Электр тогы дегеніміз не?

Электр энергиясы ток көзінен сымдар арқылы құралдарға беріледі. Бұл құбылысты электр тогы деп атаймыз.

Электр тогы — ол құрал емес немесе жай ғана сым емес. Ол электр энергиясының ток көзінен сымдар арқылы құралдарға берілу процесі.

Б3Б4

2. Бір-бірімен сымдар арқылы жалғасқан ток көзі мен электр құралдарын не деп атайды?

Бір-бірімен сымдар арқылы жалғасқан ток көзі мен электр құралдары электр тізбегін құрайды.

Су ағынын электр тогына ұқсатады. Ал сымдармен жалғасқан ток көзі мен құралдар электр тізбегі деп аталады.

Б5

3. Электр тізбегі қандай бөліктерден тұрады?

Электр тізбегінің негізгі бөліктері: ток көзі, кілт, энергия тұтынушы және сымдар.

Электр тізбегі толық болуы үшін ток көзі, кілт, энергия тұтынушы (мысалы, шам) және оларды жалғайтын сымдар қажет.

Б6Б10

4. Ток көзін тізбекке не үшін қосады?

Ток көзі тізбекке электр энергиясын беру үшін қосылады.

Ток көзісіз электр тізбегі жұмыс істемейді, себебі ол тізбекке қажетті электр энергиясын береді.

Б7Б11

5. Егер электр тізбегіндегі сымдардың бірін ажыратып тастаса, не болады?

Тізбектегі сымдардың бірі ажыратылса немесе бір буыны үзілсе, тізбек үзіледі және ток жүрмей қалады.

Тізбектің бір жері үзілсе, ток жүруін тоқтатады. Ток жүруі үшін тізбек тұйықталған болуы керек.

Б8Б9

6. Егер шыршаға ілетін шамтізбектің бір шамы күйіп кетсе, неліктен басқа шамдар сөніп қалады?

Бір шам күйіп кеткенде, сол жерде тізбек үзіледі. Тізбек үзілген соң ток басқа шамдарға да жетпейді.

Басқа шамдар күйіп кетпейді, жай ғана тізбек үзілгендіктен, оларға ток бармай қалады да, олар сөнеді.

Ойын: «Тізбек бөліктерінің қызметі»

Б5Б6Б9

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б3

1. Судың ағынын электр тогына ұқсатуға болады.

Б7

2. Егер тізбектің бір буыны үзілсе, электр тогы жүрмейді.

Б10

3. Электр тізбегі тек сымдар мен шамнан ғана тұрады, ток көзі қажет емес.

Б11

4. Тізбектің бір жерінде сым ажырап кетсе де, ток өте береді.

Себеп-салдар тізбегі

Б6Б9Б8Б7

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б7Б9

Тақырыбы: Электр тізбегі қалай жұмыс істейді? (оқулықтағы «Модель жаса» және «Жана ма, жанбай ма?» тапсырмалары бойынша)

Болжам: Егер электр тізбегі дұрыс жалғанбаса немесе үзілсе, шам жанбайды.

Зерттеу жоспары:

Батарея (ток көзі), екі сым және кішкентай шам ал.
Сымның бір ұшын батареяның бір жағына, екінші ұшын шамға жалға.
Екінші сыммен шамды батареяның екінші жағына жалға (тізбекті тұйықта).
Шамның жануын бақыла.
Сымның біреуін батареядан ажыратып көр және не болатынын бақыла.

Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, зерттеу негізінде толтырылады)

Әрекет	Нәтиже	Себебі
Барлық сымдарды дұрыс жалғау	Шам жанады	Тізбек толық тұйықталған
Бір сымды ажырату	Шам сөнеді	Тізбек үзілді, ток жүрмейді

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы электр тізбегі туралы мәтін	Оқулық
Физика пәнінің мұғалімінен сұрау	Ересектен сұрау
Ғаламтордан электр тогы туралы видео көру	Видео/Телебағдарлама
Физикалық құбылыстар энциклопедиясы	Энциклопедия

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Шлангтан ағып жатқан су көрсетіледі. Содан кейін ол сурет сым бойымен қозғалып жатқан ұсақ бөлшектерге ауысады.	Әдетте, судың ағынын электр тогына ұқсатады. Электр энергиясы ток көзінен сымдар арқылы құралдарға беріледі. Осы құбылыс электр тогы деп аталады.
2	0:10–0:25	Стол үстінде батарея, сымдар, кілт және шам жатыр. Олар біртіндеп бір-біріне жалғанады.	Бір-бірімен сымдар арқылы жалғасқан ток көзі мен электр құралдарын электр тізбегі дейді.
3	0:25–0:40	Тізбек толық жиналып болды. Кілт басылады (қосылады), батареядан шамға қарай энергия жүріп, шам жарқырайды.	Электр тізбегі ток көзінен, кілттен, энергия тұтынушыдан және сымдардан тұрады. Ток көзін тізбекке энергия беру үшін қосады.
4	0:40–0:55	Бала сымның бір шетін батареядан ажыратып тастайды. Шам бірден сөнеді.	Егер тізбектегі сымдардың бірін ажыратып тастаса немесе үзілсе, тізбек үзіледі. Сол кезде электр тогы жүрмейді, шам сөнеді.
5	0:55–1:10	Жаңа жылдық шыршадағы шамтізбек жанып тұр. Кенет бір шам «тырс» етіп күйіп кетеді. Барлық шамдар бірден сөнеді.	Мысалы, шыршаға ілетін шамтізбектің бір шамы күйіп кетсе, тізбек үзіледі. Сондықтан ток басқа шамдарға жетпей, олар да сөніп қалады.
6	1:10–1:20	Бала сымды қайтадан дұрыстап жалғайды, шам қайта жанады. Бала қуанады.	Шам жануы үшін тізбек бөліктері бір-бірімен дұрыс жалғануы тиіс!

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 70-80 second educational 2D animated cartoon for 8-year-old children about electric circuits. Style: friendly and clear, bright colors. Scene sequence: 1. Water flowing from a hose, transforming into tiny glowing particles moving along a wire. 2. A battery, wires, a switch, and a lightbulb on a table connecting together. 3. The switch is turned on, energy flows from the battery, and the bulb lights up brightly. 4. A child disconnects one wire from the battery, and the bulb instantly turns off. 5. A Christmas tree with a glowing string of lights. One bulb burns out, and all the lights go dark immediately. 6. The child reconnects the wire correctly, the bulb lights up again, and the child smiles happily. Color palette: #FFC107, #2196F3, #4CAF50, #F44336.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 11

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1
Б2	Тест №1
Б3	Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №1
Б4	Тест №2
Б5	Тест №3, Ойын «Тізбек бөліктерінің қызметі»
Б6	Тест №4, Ойын «Тізбек бөліктерінің қызметі», Себеп-салдар тізбегі
Б7	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №2, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б8	Тест №6, Себеп-салдар тізбегі
Б9	Тест №6, Ойын «Тізбек бөліктерінің қызметі», Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б10	Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3
Б11	Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №4

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Табиғат физикасы. Жарық, дыбыс, электрлік, магниттілік (2-кітап, 4-бөлім)
Тақырып: Электр тізбегі дегеніміз не?
Оқулық беттері: 70–71
Оқу мақсаттары: (расталмаған — ресми бағдарламадағы коды анықталмады)