Электр энергиясы қайдан алынады?

Оқу мәтіні

Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.

Кейбір құралдардың жұмыс істеуі үшін электр энергиясы қажет. Ол электр энергиясы көздерінен алынады. Ток көздері энергияның басқа түрлерін электр энергиясына айналдырады.

Батареялардағы электр энергиясы химиялық үдеріс нәтижесінде алынады. Су электрстансысы ірі өзендерге салынады. Ол су ағынының энергиясын электр энергиясына айналдырады. Күн батареялары күн сәулесі мол түсетін жерлерге орнатылады. Олар Күн энергиясын электр энергиясына айналдырады. Жел генераторы желдің күшінен электр энергиясын өндіреді. Оларды жел соғып тұратын ашық жерлерге орнатады.

Қазіргі кезде адамдар экологиялық қауіпсіз энергия көздерін пайдалануға тырысады. Сондықтан Астанадағы халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесі «Болашақтың энергиясы» тақырыбында өтті. Жүз елу жылдан бері дүниежүзі бойынша ЭКСПО көрмесі ұйымдастырылып келеді. Онда көптеген елдердің техникалық жетістіктері көрсетіледі.

Ескірген батареяларды арнайы қорапқа тастау қажет (сурет бойынша).

Білім бірліктері

Б1факт Кейбір құралдардың жұмыс істеуі үшін электр энергиясы қажет.
Б2ұғым Ток көздері энергияның басқа түрлерін электр энергиясына айналдырады.
Б3факт Батареялардағы электр энергиясы химиялық үдеріс нәтижесінде алынады.
Б4факт Су электрстансысы ірі өзендерге салынып, су ағынының энергиясын электр энергиясына айналдырады.
Б5факт Күн батареялары күн сәулесі мол түсетін жерлерге орнатылып, Күн энергиясын электр энергиясына айналдырады.
Б6факт Жел генераторы жел соғып тұратын ашық жерлерге орнатылып, жел күшінен электр энергиясын өндіреді.
Б7факт Қазіргі кезде адамдар экологиялық қауіпсіз энергия көздерін пайдалануға тырысады.
Б8факт ЭКСПО-2017 көрмесі Астанада «Болашақтың энергиясы» тақырыбында өтті.
Б9факт ЭКСПО көрмесінде көптеген елдердің техникалық жетістіктері көрсетіледі.
Б10ереже Ескірген батареяларды арнайы қорапқа тастау қажет (сурет бойынша).
Б11қате түсінік «Барлық электр энергиясы тек батареядан алынады» — бұл қате.
Б12қате түсінік «Ескірген батареяны кез келген жерге тастай салуға болады» — бұл қате.

Білім графы

Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.

Медиаконтент

Медиаконтент кестесі

Тақырып бөлігі	Тапсырмалар, ойындар	Бағалау, сызба, кесте	Видео/презентация
Электр энергиясының көздері (Б1, Б2, Б3, Б4, Б5, Б6, Б11)	Тест №1, №2, №3; Ойын «Электр энергиясының көзі»; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2	Білім графы; Меңгеру картасы	Видео кадр 1–4
Экологиялық энергия және ЭКСПО (Б7, Б8, Б9)	Тест №4, №5; «Дұрыс/бұрыс» №3	Энергия көздері кестесі	Видео кадр 5–6
Батареяларды қолдану (Б10, Б12)	Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №4, №5; Себеп-салдар тізбегі	Меңгеру картасы: қате түсініктер	Видео кадр 7

Тест тапсырмалары

Б1Б2Б11

1. Ток көздерінің негізгі қызметі қандай?

Ток көздері энергияның басқа түрлерін электр энергиясына айналдырады. Ол бізге электр құралдарын жұмыс істету үшін керек.

Ток көздерінің басты мақсаты — энергияның әртүрлі түрлерін электр энергиясына айналдырып, құралдарды іске қосу.

Б4Б6

2. Су электрстансысы мен жел генераторының ұқсастығы неде?

Су электрстансысы су ағынының, ал жел генераторы желдің күшін электр энергиясына айналдырады.

Су электрстансысы су ағынын пайдаланса, жел генераторы жел күшін пайдаланады, яғни екеуі де табиғат күштерін қолданады.

Б3Б5

3. Күн батареялары мен кәдімгі батареялардың айырмашылығы неде?

Күн батареялары күн сәулесін пайдаланады, ал кәдімгі батареяларда химиялық үдеріс жүреді.

Күн батареяларына күн сәулесі қажет, ал кәдімгі батареялар ішіндегі химиялық үдерістер арқылы электр энергиясын береді.

Б8Б9

4. Астанада өткен ЭКСПО-2017 көрмесінің тақырыбы қандай болды?

Астанадағы ЭКСПО-2017 көрмесі экологиялық қауіпсіз энергия көздерін пайдалану мақсатында «Болашақтың энергиясы» тақырыбында өтті.

ЭКСПО-2017 көрмесінде экологиялық қауіпсіз энергияға назар аударылып, ол «Болашақтың энергиясы» деп аталды.

Б7

5. Қазіргі кезде адамдар қандай энергия көздерін пайдалануға тырысады?

Адамдар қоршаған ортаға зиянын тигізбейтін, яғни экологиялық қауіпсіз энергия көздерін пайдалануға тырысады.

Қазіргі кезде табиғатқа зиян келтірмейтін экологиялық қауіпсіз энергия көздерін қолдану маңызды.

Б10Б12

6. Ескірген батареяларды қалай жою керек?

Ескірген батареяларды кез келген жерге тастауға болмайды, оларды міндетті түрде арнайы қорапқа тастау қажет.

Ескірген батареялар табиғатқа зиян келтіруі мүмкін, сондықтан оларды арнайы қораптарға ғана тастайды.

Ойын: «Электр энергиясының көзі»

Б3Б4Б5Б6

Ойын шарты: Электр энергиясын өндірушіні оның пайдаланатын энергия көзімен сәйкестендір.

Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Б11

1. Барлық электр энергиясы тек батареядан ғана алынады.

Б6

2. Жел генераторы жел соғып тұратын ашық жерлерге орнатылады.

Б9

3. ЭКСПО көрмесі жүз елу жылдан бері ұйымдастырылып келеді.

Б12

4. Ескірген батареяны кез келген қоқыс жәшігіне тастай салуға болады.

Б5

5. Күн батареялары күн сәулесі мол түсетін жерлерге орнатылады.

Себеп-салдар тізбегі

Б3Б10Б12

Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.

Зерттеу тапсырмасы

Б1Б3

Тақырыбы: Жеуге болатын батареяларды қалай жасауға болады? Қандай батарея энергияны көбірек береді? (оқулықтағы «Зертте» блогы бойынша)

Болжам: Жемістер мен көкөністердің (лимон, алма, қияр) құрамындағы қышқылдар химиялық үдеріс тудырып, электр энергиясын бере алады, ал ең қышқыл жеміс көбірек энергия береді.

Зерттеу жоспары:

Лимон, алма және қияр дайындау.
Оларға мыс және мырыш шегелерді (немесе тиындарды) қадап, сымдармен жалғау.
Сымның екінші ұштарын кішкене жарықдиодты (LED) шамға қосу.
Қай жеміс немесе көкөніс шамды жарығырақ жағатынын бақылау және нәтижесін жазу.

Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша зерттеу үлгісі)

Жеміс/көкөніс	Шамның жану деңгейі	Энергия мөлшері
Лимон	Жарық жанады	Жоғары
Алма	Әлсіз жанады	Орташа
Қияр	Өте әлсіз жанады	Төмен

Ақпарат көзін анықта

Мысал	Ақпарат көзі түрі
Оқулықтағы жел генераторлары туралы мәтін	Оқулық
Ғаламтордан ЭКСПО-2017 көрмесі туралы оқу	Электрондық ресурс / Ғаламтор
Ата-анаңнан ескі батареяны қайда тастау керектігін сұрау	Ересектен сұрау
Жемістерден батарея жасау туралы бейнеролик көру	Видео

Видео сценарийі

Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)

Кадр	Уақыт	Сурет сипаттамасы	Дикторлық мәтін
1	0:00–0:10	Бөлме іші. Теледидар, компьютер, үтік сияқты электр құралдары өшірулі тұр. Бірден бәрі қосылып, жарық жанады.	Біздің үйдегі көптеген құралдар жұмыс істеуі үшін электр энергиясы қажет.
2	0:10–0:20	Батарея салынған радиомен басқарылатын ойыншық көлік жүріп келеді.	Электр энергиясын әртүрлі көздерден аламыз. Мысалы, батареяларда химиялық үдеріс жүреді.
3	0:20–0:30	Үлкен өзен, оның бойындағы су электрстансысы (ГЭС). Су екпінмен ағып жатыр.	Ал ірі өзендерге су электрстансысы салынады. Ол су ағынының күшін электрге айналдырады.
4	0:30–0:40	Ашық дала. Күн сәулесі жарқырап, күн батареяларына түсіп тұр. Жанында жел генераторлары айналып тұр.	Күн батареялары күн сәулесін, ал жел генераторлары жел күшін пайдаланып, бізге энергия береді.
5	0:40–0:50	Астана қаласындағы ЭКСПО көрмесінің ғимараты (Нұр Әлем сферасы). Адамдар көп.	Адамдар экологиялық қауіпсіз энергияны көп қолдануға тырысады. Сондықтан Астанада ЭКСПО-2017 «Болашақтың энергиясы» көрмесі өтті.
6	0:50–1:00	Бала қолындағы ескі батареяны кәдімгі қоқысқа емес, үстінде батарея суреті бар арнайы қорапқа тастайды.	Есте сақта! Ескірген батареяларды міндетті түрде арнайы қораптарға ғана тастау керек!

ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):

A 60-second educational 2D animation for kids about electricity sources. Style: colorful, friendly cartoon. 1. A living room where home appliances (TV, lamp) suddenly turn on. 2. A toy remote-controlled car moving, zooming in on AA batteries inside. 3. A massive hydroelectric dam on a large river with rushing water. 4. A sunny green field with solar panels catching sunlight and wind turbines spinning in the background. 5. The futuristic EXPO-2017 spherical building (Nur Alem) in Astana with happy visitors. 6. A child dropping an old battery into a specialized recycling bin with a battery icon, not a regular trash can. Color palette: #FFCA28, #29B6F6, #66BB6A, #424242.

Меңгеру картасы

Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.

Меңгерді

Ішінара

Тексерілмеген

Қате түсінік

0 / 12

меңгерілген бірлік

Әр бірлікті тексеретін тапсырмалар (content.md бойынша)

Деңгей	Түсі	Шарты
Меңгерді	Жасыл	Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс
Ішінара	Сары	Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате
Тексерілмеген	Сұр	Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған
Қате түсінік бар	Қызыл	Барлық байланысты тапсырмалар қате

Бірлік	Тексеретін тапсырмалар
Б1	Тест №1, Зерттеу тапсырмасы
Б2	Тест №1
Б3	Тест №3, Ойын «Электр энергиясының көзі», Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы
Б4	Тест №2, Ойын «Электр энергиясының көзі»
Б5	Тест №3, Ойын «Электр энергиясының көзі», «Дұрыс/бұрыс» №5
Б6	Тест №2, Ойын «Электр энергиясының көзі», «Дұрыс/бұрыс» №2
Б7	Тест №5
Б8	Тест №4
Б9	Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3
Б10	Тест №6, Себеп-салдар тізбегі
Б11	Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1
Б12	Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №4, Себеп-салдар тізбегі

Мұғалімге

Сабақ туралы

Пән: Жаратылыстану · 3-сынып
Бөлім: Табиғат физикасы. Жарық, дыбыс, электрлік, магниттілік (2-кітап, 4-бөлім)
Тақырып: Электр энергиясы қайдан алынады?
Оқулық беттері: 66–67
Оқу мақсаттары: расталмаған — ресми бағдарламадағы коды анықталмады