Жаратылыстану · 3-сынып · Заттар және олардың қасиеттері. Табиғат ресурстары (2-кітап, 1-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Ежелгі тайпалар жеуге жарамды өсімдік жемісі мен жидегін жинап, азық еткен. Мыңдаған жылдар бұрын адамдар жерге түскен тұқымның көктейтінін байқаған. Осыдан кейін өздері дән себе бастаған. Егіншілік осылай пайда болған.
Алғашында топырақты үшкірленген таяқ, кетпен сияқты қарапайым құралдармен өңдеген. Қазір заманауи техника — трактор мен комбайн пайдаланылады. Көктемде жерді жыртып, тұқым себеді. Жазда суарады, арамшөбін отап, топырағын қопсытады. Күзде өнімін жинап, жерді келесі жылға дайындайды.
Егіншіліктің бірнеше түрі бар. Жеміс ағаштарын өсірумен айналысатын шаруашылықты бағбаншылық, көкөніс өсіретінін бақшашылық, дәнді дақылдар өсіретінін астық шаруашылығы деп атайды.
Құрғақшылыққа, суыққа және түрлі ауруға төзімді өсімдіктерді өсіру үшін арнайы сұрыпталған тұқымдар пайдаланылады. Өсімдіктердің жаңа сорттарын шығарумен айналысатын ғылым селекция деп аталады.
Қазіргі заманда жарамды жерлердің негізгі бөлігі егістікке айналған. Оның көп бөлігі тыңайтуға бөлінген жерлер. Тыңайған жер — тұқым себілмей, бір жылға бос қалдырылатын жыртылған жер.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Егіншіліктің пайда болуы (Б1, Б2) | Тест №1, №2; Себеп-салдар тізбегі | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Құралдар мен маусымдық жұмыстар (Б3, Б4, Б5) | Тест №3, №4; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Сызба: құралдардың өзгеруі | Видео кадр 3–4 |
| Егіншілік түрлері (Б6, Б7, Б8) | Тест №5; Ойын «Дақыл қай шаруашылыққа жатады?»; «Дұрыс/бұрыс» №5 | Кесте: шаруашылық түрлері | Видео кадр 5 |
| Селекция (Б9, Б10) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №4; Зерттеу тапсырмасы | Меңгеру картасы | Видео кадр 6 |
| Тыңайған жер және қате түсініктер (Б11, Б12, Б13, Б14) | Тест №7, №8; «Дұрыс/бұрыс» №3 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | Видео кадр 7 |
Ойын шарты: Дақылды оны өсіретін шаруашылық түрімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Тұқымға қандай жеміс-көкөніс жарайды? (оқулықтағы «Сұрыптау» тапсырмасы бойынша)
Болжам: Тек жақсы піскен, зақымдалмаған жеміс пен көкөністен алынған тұқым жарамды болады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша, зерттеу барысында толтырылады)
| Өнім | Тұқымға жарамды ма? | Себебі |
|---|---|---|
| Жақсы піскен алма | Иә | Зақымдалмаған, толық піскен |
| Бұзылған қызанақ | Жоқ | Зақымдалған |
| Жақсы піскен жүгері | Иә | Дәні толық жетілген |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы егіншілік түрлері туралы мәтін | Оқулық |
| Диқан атаның егін егу тәсілі туралы әңгімесі | Ересектен сұрау |
| Ауыл шаруашылығы туралы теледидар хабары | Видео/Телебағдарлама |
| Кітапханадан алынған «Өсімдік әлемі» энциклопедиясы | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:15 | Ежелгі адамдар далада жеміс пен жидек теріп жүр. Бір адам жерге түскен тұқымның көктеп шыққанын көріп, таңданады. | Мыңдаған жылдар бұрын адамдар жеуге жарамды жеміс пен жидек жинап, азық еткен. Бір күні олар жерге түскен тұқымның көктейтінін байқаған. |
| 2 | 0:15–0:25 | Ежелгі адамдар қолмен дән себеді. Экран бұрышында «Егіншілік осылай пайда болды» деген жазу шығады. | Осыдан кейін адамдар өздері дән сепе бастаған. Егіншілік осылай пайда болған. |
| 3 | 0:25–0:35 | Ежелгі адам үшкірленген таяқпен, содан кейін кетпенмен жер қазып жатыр; сурет ауысып, заманауи трактор пайда болады. | Алғашында топырақты үшкірленген таяқ пен кетпен сияқты қарапайым құралдармен өңдеген. Қазір трактор мен комбайн сияқты заманауи техника пайдаланылады. |
| 4 | 0:35–0:45 | Жыл мезгілдері ауысады: көктемде трактор жерді жыртады, жазда су құбыры жерді суарады, күзде комбайн өнім жинайды. | Көктемде жерді жыртып, тұқым себеді. Жазда суарады, арамшөбін отайды. Күзде өнімін жинап, жерді келесі жылға дайындайды. |
| 5 | 0:45–0:55 | Экранда үш бөлек көрініс: жеміс бағы, көкөніс егілген бақша, бидай алқабы. | Жеміс ағаштарын өсіретін шаруашылықты бағбаншылық, көкөніс өсіретінді бақшашылық, дәнді дақыл өсіретінді астық шаруашылығы дейді. |
| 6 | 0:55–1:05 | Ғалым тұқымдарды үлкейткіш әйнекпен қарап, ең жақсыларын іріктеп алады. | Құрғақшылыққа, суыққа және ауруға төзімді тұқымдарды арнайы сұрыптайды. Жаңа сорттар шығарумен айналысатын ғылым — селекция. |
| 7 | 1:05–1:15 | Кең жасыл алқап көрінеді, оның бір бөлігінде егін жоқ, тек шөп өсіп тұр — тыңайған жер. | Жарамды жердің көп бөлігі тыңайтуға бөлінеді. Тыңайған жер — тұқым себілмей, бір жылға бос қалдырылатын жыртылған жер. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б2 | Тест №2, Себеп-салдар тізбегі |
| Б3 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б4 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б5 | Тест №4 |
| Б6 | Тест №5, Ойын «Дақыл қай шаруашылыққа жатады?», «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б7 | Тест №5, Ойын «Дақыл қай шаруашылыққа жатады?» |
| Б8 | Тест №5, Ойын «Дақыл қай шаруашылыққа жатады?» |
| Б9 | Тест №6, Зерттеу тапсырмасы |
| Б10 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №4, Зерттеу тапсырмасы |
| Б11 | Тест №7 |
| Б12 | Тест №7 |
| Б13 | Тест №8 |
| Б14 | «Дұрыс/бұрыс» №3 |