Жаратылыстану · 3-сынып · Табиғат физикасы. Жарық, дыбыс, электрлік, магниттілік (2-кітап, 4-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Жануарлар түрлі дыбыс шығарады. Арыстан басқа жануарлар жақындаса, өз аумағы екенін ескертіп, ырылдайды. Оның төмен дыбысты ырылы бірнеше шақырымға жетеді. Сарышұнақ қауіп сезсе, өзінің шиқылымен маңайындағыларға хабар береді. Аңдардың үнемі қозғалып тұратын құлақтары жан-жақтағы өте әлсіз, естілер-естілмес дыбыстарға дейін естиді. Көптеген жануар мен балық адам ести алмайтын дыбыстарды естиді. Циркте үйретушілер иттер ғана ести алатын ысқырықтарды пайдаланады.
Дыбыстың қаттылығы арақашықтыққа байланысты болады. Төмен дыбыстар жоғары дыбыстарға қарағанда алысқа жақсы жетеді. Көккиттер бір-бірімен дыбыс шығару арқылы «сөйлеседі». Олар бірін-бірі 1600 км-ден астам қашықтықтан естиді, ал дыбыстарының қаттылығы реактивті ұшақтың дыбысынан да күшті.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Жануарлардың дыбыс шығару себептері (Б1, Б2, Б4) | Тест №1, №2; Ойын «Кім не үшін дыбыстайды?» | Білім графы | Видео кадр 1–2 |
| Есту қабілеті (Б5, Б6, Б11) | Тест №3; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2 | Сызба | Видео кадр 3–4 |
| Дыбыс қаттылығы мен қашықтық (Б7, Б8, Б12) | Тест №4, №5; Себеп-салдар тізбегі; «Дұрыс/бұрыс» №4 | Меңгеру картасы | Видео кадр 5 |
| Көккиттер (Б9, Б10) | Тест №6; «Дұрыс/бұрыс» №3 | Кесте | Видео кадр 6 |
Ойын шарты: Жануарды оның дыбыс шығару себебімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Жануарлар қай уақытта және не үшін дыбыстайды? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Жануарлар дыбыстарды бір-бірімен байланысу, қауіпті ескерту және өз аумағын қорғау үшін пайдаланады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша ақпарат негізінде толтырылады)
| Жануар | Дыбыс шығару себебі |
|---|---|
| Арыстан | Өз аумағы екенін ескерту үшін |
| Сарышұнақ | Қауіп туралы хабар беру үшін |
| Көккит | Бір-бірімен өте алыс қашықтықта «сөйлесу» үшін |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы арыстанның ырылы туралы мәтін | Оқулық |
| Теледидардан көрген киттер туралы бағдарлама | Видео/Телебағдарлама |
| Мұғалімнің жануарлардың құлақтары туралы айтқаны | Ересектен сұрау |
| Интернеттен табылған жануарлардың дыбыстары жазылған сайт | Ғаламтор |
Ұзақтығы: 60–80 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Даладағы арыстан бейнеленген. Ол жан-жағына қарап, қатты ырылдайды. | Жануарлар түрлі дыбыс шығарады. Арыстан басқа жануарлар жақындаса, өз аумағы екенін ескертіп, ырылдайды. |
| 2 | 0:10–0:20 | Дыбыс толқындары арыстаннан алысқа, бірнеше шақырымға таралып жатқаны көрсетіледі. | Дыбыстың қаттылығы арақашықтыққа байланысты. Арыстанның төмен дыбысты ырылы бірнеше шақырымға жетеді. |
| 3 | 0:20–0:30 | Сарышұнақ інінің қасында тұр. Ол қауіпті сезіп, тік тұрып қатты шиқылдайды. | Ал сарышұнақ қауіп сезсе, өзінің шиқылымен маңайындағыларға хабар береді. |
| 4 | 0:30–0:40 | Үлкен құлақты елік (сурет бойынша) бейнеленеді. Оның құлақтары қозғалып, әлсіз дыбыстарды тыңдайды. | Аңдардың үнемі қозғалып тұратын құлақтары жан-жақтағы өте әлсіз дыбыстарға дейін ести алады. Көптеген жануарлар адам ести алмайтын дыбыстарды да естиді. |
| 5 | 0:40–0:50 | Төмен және жоғары дыбыс толқындары сызықпен көрсетіледі. Төмен дыбыс ұзаққа, жоғары дыбыс қысқа қашықтыққа барады. | Есте сақта! Төмен дыбыстар жоғары дыбыстарға қарағанда алысқа жақсы жетеді. |
| 6 | 0:50–1:00 | Мұхиттың астында екі көккит бір-бірімен алыс қашықтықтан байланысады. Жоғарыдан реактивті ұшақ ұшып өтеді. | Көккиттер бірін-бірі 1600 шақырымнан астам қашықтықтан естиді! Олардың дыбыстары тіпті реактивті ұшақтың дыбысынан да күшті. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Ойын «Кім не үшін дыбыстайды?», Зерттеу тапсырмасы |
| Б2 | Тест №1, Ойын «Кім не үшін дыбыстайды?», Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б3 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б4 | Тест №2, Ойын «Кім не үшін дыбыстайды?», Зерттеу тапсырмасы |
| Б5 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б6 | Тест №3 |
| Б7 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б8 | Тест №4, №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б9 | Тест №6 |
| Б10 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б11 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б12 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №4 |