Жаратылыстану · 3-сынып · Табиғат физикасы. Жарық, дыбыс, электрлік, магниттілік (2-кітап, 4-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Дыбыс көзінен шыққан дыбыс жан-жаққа таралады. Қатты дене мен су дыбысты күшейтеді әрі жылдам таратады. Мысалы, ауаға қарағанда суда дыбыс бес есе жылдам таралады.
Масалар мен зауза қоңыздар ұшқан кезде дыбыс шығарады. Бұл дыбыс олардың қанатының қозғалысынан пайда болады. Егер зат белгілі бір жиілікте қозғалысқа түссе, мұндай қозғалысты тербеліс деп атайды. Егер тербеліс жиі болса, дыбыс жоғары болады.
Театр ғимаратын ерекше жобамен салады. Қабырғасы мен төбесінің пішіні көрермен залына дыбыстың біркелкі таралуын қамтамасыз етеді. Соның арқасында адамдар залдың қай жерінде отырса да, әртістердің даусы мен музыкалық аспаптардың әуенін жақсы ести алады.
Біз еститін дыбыстың көбі, шын мәнінде, ауаның қозғалысы болып табылады. Дыбысты тербелістегі дене шығарады. Осы тербеліс ауа арқылы басқа денелерге таралады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Дыбыстың таралуы (Б1, Б2, Б3, Б11, Б12) | Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1, №2, №5; Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері» | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Дыбыстың көздері мен тербеліс (Б4, Б5, Б6, Б8) | Тест №3, №4; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4; Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері»; Зерттеу тапсырмасы | Сызба: тербеліс пен дыбыс | Видео кадр 3–4 |
| Дыбыстың қабылдануы (Б7, Б9, Б10) | Тест №5, №6; Себеп-салдар тізбегі | Театр сызбасы | Видео кадр 5–6 |
Ойын шарты: Нысанды оның қасиетімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Музыкалық аспаптар қалай жұмыс істейді? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Музыкалық аспаптар түрлі материалдардың тербелісі арқылы әртүрлі дыбыс шығарады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, тәжірибе негізінде толтырылады)
| Аспап түрі | Дыбысты не шығарады (не тербеледі)? |
|---|---|
| Резеңке тағылған қорап | Резеңке жіптердің тербелісі |
| Үрлейтін түтікше | Түтікше ішіндегі ауаның тербелісі |
| Су құйылған стақандар | Стақан мен ішіндегі судың тербелісі |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы маса мен қоңыздың дыбысы туралы мәтін | Оқулық |
| Музыкалық аспаптардың қалай жұмыс істейтінін тексеру | Тәжірибе |
| Театрдың қалай салынғаны туралы деректі фильм | Видео/Телебағдарлама |
| Ғарышта дыбыс естіле ме деген сұраққа мұғалімнің жауабы | Ересектен сұрау |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
Дыбыс қалай пайда болады?
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Қоңырау соғылады, одан дыбыс толқындары жан-жаққа таралып жатыр. | Дыбыс көзінен шыққан дыбыс жан-жаққа таралады. |
| 2 | 0:10–0:20 | Бала су астында дельфиндердің дыбысын тыңдап жатыр, сосын далада құстарды тыңдайды. | Қатты дене мен су дыбысты күшейтеді әрі жылдам таратады. Суда дыбыс ауаға қарағанда бес есе жылдам таралады. |
| 3 | 0:20–0:30 | Маса мен зауза қоңызы ұшып барады, олардың қанаттарының қозғалысы анық көрсетіледі. | Жәндіктер ұшқан кезде олардың қанатының қозғалысынан дыбыс пайда болады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Гитара ішегінің дірілдеуі (тербелуі) жақыннан көрсетіледі. | Егер зат белгілі бір жиілікте қозғалысқа түссе, оны тербеліс дейміз. Тербеліс жиі болса, дыбыс жоғары болады. |
| 5 | 0:40–0:50 | Зәулім театр ғимаратының іші, әнші сахнада өлең айтып тұр. | Театр ғимаратының қабырғасы мен төбесінің пішіні дыбыстың біркелкі таралуын қамтамасыз етеді. |
| 6 | 0:50–1:00 | Дыбыс толқыны ауа бөлшектерін қозғалтып, адамның құлағына жетіп жатыр. | Біз еститін дыбыстың көбі — ауаның қозғалысы. Осы тербеліс ауа арқылы басқа денелерге таралады. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б2 | Тест №2, Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері» |
| Б3 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №2, Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері» |
| Б4 | Тест №3, Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері» |
| Б5 | Тест №4, Зерттеу тапсырмасы |
| Б6 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б7 | Тест №5 |
| Б8 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №4, Себеп-салдар тізбегі, Ойын «Дыбыстың таралуы және көздері», Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |
| Б11 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б12 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №5 |