Жаратылыстану · 3-сынып · Адам (1-кітап, 3-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Асқорыту жолы — астың қоректік зат пен энергия тарата отырып, ағза арқылы жүріп өтетін жолы. Тамақтың құрамындағы қоректік заттар адамның бойына сіңіп, ағзаға энергия береді. Бұл — біршама ұзақ үдеріс.
Ас алдымен ауыз қуысына түседі. Мұнда ол бір минуттай ұсатылып, ас түйіршігіне айналады. Ас түйіршігін жұтқыншақ бұлшық еттері екі не үш секунд ішінде асқазанға жеткізеді.
Біздің ағзамыз әр тамақты әртүрлі қорытады. Жеміс асқазанда жарты сағат, ет бірнеше сағат бойы қорытылады. Ашішекте асқорыту шамамен 4 сағаттай жүреді. Осында қоректік заттар сіңіріліп, барлық ағзаға қан арқылы таратылады. Тоқішектің жұмысы өте ұзақ, онда ас 7–9 сағат бойы қорытылады. Астың ағза арқылы саяхаты 18 сағатқа дейін созылуы мүмкін.
Ғалымдар суды асқорыту жүйесінің ең жақсы көмекшісі деп есептейді. Су ағзамыздағы зиянды заттардың шығуына көмектеседі.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Асқорыту жолы ұғымы (Б1, Б2, Б3) | Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Астың жолының басы: ауыз қуысы мен жұтқыншақ (Б4, Б5, Б6) | Тест №3, №4; Себеп-салдар тізбегі; Ойын | Уақыт таспасы | Видео кадр 3 |
| Асқазан: әр тамақ — әр уақыт (Б7, Б8, Б9) | Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №3; Ойын | Салыстыру кестесі | Видео кадр 4 |
| Ашішек пен тоқішек (Б10, Б11, Б12) | Тест №6, №7; «Дұрыс/бұрыс» №5, №6; Ойын | Уақыт таспасы; Зерттеу кестесі | Видео кадр 5–6 |
| Бүкіл саяхат және су (Б13, Б14) | Тест №8, №9; «Дұрыс/бұрыс» №7; Ойын | Меңгеру картасы | Видео кадр 7 |
| Қате түсініктер (Б15, Б16) | Тест №4, №5; «Дұрыс/бұрыс» №2, №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Астың саяхатының әр кезеңін оған кететін уақытпен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Тағам ағзамызда неліктен осындай ұзақ жол жүріп өтеді? — оқулықтағы «Зертте» тапсырмасы бойынша.
Болжам: Астың жолы ұзақ, өйткені әр мүшеде ас өзгеріске ұшырап, қоректік заттар біртіндеп сіңеді.
Керекті құралдар: ойыншық сағат немесе қағаздан қиылған сағат циферблаттары, ұзын қағаз таспа, түрлі түсті қарындаштар.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): уақыттар оқулық мәтінінен алынады, оқушы кестені өзі толтырады.
| Кезең | Қанша уақыт |
|---|---|
| Ауыз қуысы | Бір минуттай |
| Жұтқыншақ | Екі не үш секунд |
| Асқазан (жеміс) | Жарты сағат |
| Асқазан (ет) | Бірнеше сағат |
| Ашішек | Шамамен 4 сағат |
| Тоқішек | 7–9 сағат |
| Бүкіл саяхат | 18 сағатқа дейін |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы «Астың саяхаты» сызбасы мен мәтіні | Оқулық |
| Дәрігердің тамақтану туралы айтқаны | Маманнан сұрау |
| Асқорыту туралы ғылыми-танымдық мультфильм | Видео |
| Кітапханадағы «Адам ағзасы» энциклопедиясы | Энциклопедия |
| Сыныпта сағаттармен жасалған зерттеу нәтижесі | Өз тәжірибесі |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Дастарқан үстінде алма, тауық еті, нан, көкөніс тұр. Бала тамақ ішіп отыр. | Тамақтың құрамындағы қоректік заттар адамның бойына сіңіп, ағзаға энергия береді. |
| 2 | 0:10–0:20 | Баланың денесінің мөлдір сұлбасы көрінеді, ішінде асқорыту жолы жарқырап жанады. | Асқорыту жолы — астың қоректік зат пен энергия тарата отырып, ағза арқылы жүріп өтетін жолы. Бұл — біршама ұзақ үдеріс. |
| 3 | 0:20–0:32 | Ауыз қуысында алма тілімі ұсақталады, ас түйіршігіне айналады. Жанында секундомер: 1 минут, сосын 2–3 секунд. | Ас алдымен ауыз қуысына түседі. Мұнда ол бір минуттай ұсатылып, ас түйіршігіне айналады. Ас түйіршігін жұтқыншақ бұлшық еттері екі не үш секунд ішінде асқазанға жеткізеді. |
| 4 | 0:32–0:45 | Асқазанның ішінде екі терезе: бірінде алма және «жарты сағат» сағаты, екіншісінде ет және «бірнеше сағат» сағаты. | Біздің ағзамыз әр тамақты әртүрлі қорытады. Жеміс асқазанда жарты сағат, ет бірнеше сағат бойы қорытылады. |
| 5 | 0:45–0:58 | Ашішек. Қоректік заттар кішкентай нүктелер түрінде қабырға арқылы қанға өтіп, бүкіл денеге тарайды. Сағат 4 сағатты көрсетеді. | Ашішекте асқорыту шамамен төрт сағаттай жүреді. Осында қоректік заттар сіңіріліп, барлық ағзаға қан арқылы таратылады. |
| 6 | 0:58–1:10 | Тоқішек. Сағаттың тілі баяу жылжиды, 7-ден 9-ға дейін жетеді. | Тоқішектің жұмысы өте ұзақ: онда ас жеті-тоғыз сағат бойы қорытылады. |
| 7 | 1:10–1:25 | Экранда тәулік сағаты айналады, 18 сағат белгіленеді. Қыз бала су ішіп тұр. | Астың ағза арқылы саяхаты он сегіз сағатқа дейін созылуы мүмкін. Ғалымдар суды асқорыту жүйесінің ең жақсы көмекшісі деп есептейді: су ағзамыздағы зиянды заттардың шығуына көмектеседі. |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №2 |
| Б2 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б3 | Тест №2 |
| Б4 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі |
| Б5 | Тест №3, «Дұрыс/бұрыс» №4, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №4, Ойын, Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №5, Зерттеу тапсырмасы |
| Б8 | Тест №5, Ойын, Зерттеу тапсырмасы |
| Б9 | Тест №5, Ойын, Зерттеу тапсырмасы |
| Б10 | Тест №6, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б11 | Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б12 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №6, Ойын, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б13 | Тест №8, Ойын, Зерттеу тапсырмасы |
| Б14 | Тест №9, «Дұрыс/бұрыс» №7 |
| Б15 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б16 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №2 |