Жаратылыстану · 3-сынып · Адам (1-кітап, 3-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Қорытылу барысында ас ағзаға сіңуге ыңғайланып, ұсақ бөліктерге ыдырайды. Осы үдеріс асқорыту деп аталады. Ол ауыз қуысында басталады. Ауызда ас ұсақталып, сілекеймен ылғалданып, араласады. Ал тіл оның дәмін сезуге көмектеседі.
Ас өңеш арқылы асқазанға түседі. Онда ол асқазан сөлімен араласып, жартылай сұйық ботқаға айналады. Одан әрі асқорыту ашішекте жалғасады. Бұл жерде ашішектің қабырғалары арқылы құнарлы заттар қанға өтеді. Одан әрі тоқішекте су сіңіріледі. Қалған тығыз қалдықтар төмен қарай тікішекке сырғып, сыртқа шығарылады.
Тамақты асықпай, мұқият шайнау арқылы асқорытуды жеңілдетуге болады. Дұрыс шайналмаған ас асқазанда ұзақ уақыт тұрып қалады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Асқорытудың басталуы (Б1, Б2, Б3, Б4, Б5) | Тест №1, №2, №6; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы | Видео кадр 1–2 |
| Асқорыту жүйесінің мүшелері (Б6, Б7, Б8, Б9, Б10, Б11) | Тест №3, №4; Ойын «Мүше және оның қызметі»; Себеп-салдар тізбегі | Асқорыту жүйесінің сызбасы | Видео кадр 3–5 |
| Дұрыс тамақтану дағдысы (Б12, Б13) | Тест №5; «Дұрыс/бұрыс» №4 | Меңгеру картасы | Видео кадр 6 |
| Қате түсініктер (Б14, Б15) | «Дұрыс/бұрыс» №2, №3 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Асқорыту жүйесі мүшесін оның қызметімен сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Шайнаудың асқорытуға әсері қандай?
Болжам: Егер асты ұзақ және мұқият шайнаса, ол жұмсарып, жұтуға және қорытуға жеңіл болады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, тәжірибе негізінде толтырылады)
| Тәжірибе қадамы | Байқалатын өзгеріс |
|---|---|
| Нанды алғаш шайнағанда | Құрғақ, қаттырақ |
| Көп шайнағаннан кейін | Ылғалданды, жұмсарды, дәмі тәттірек болды |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы асқорыту жүйесінің суреті | Оқулық |
| Дәрігердің дұрыс тамақтану туралы кеңесі | Ересектен сұрау |
| Ғаламтордан табылған асқорыту туралы видео | Видео/Телебағдарлама |
| Мектептегі энциклопедиядан оқылған мәлімет | Энциклопедия |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Оқушы алма жеп тұр. Алманың бір тілімі ауыз қуысына түскен сәті үлкейтіліп көрсетіледі. | Біздің жеген тамағымыз ағзаға сіңуі үшін ұсақ бөліктерге ыдырауы керек. Бұл үдеріс асқорыту деп аталады. |
| 2 | 0:10–0:20 | Ауыз қуысында тістер алманы ұсақтап, ол сілекеймен араласады. Тіл қозғалып тұр. | Асқорыту ауыз қуысынан басталады. Тістер асты ұсақтайды, ал сілекей оны ылғалдайды. Тіл астың дәмін сезуге көмектеседі. |
| 3 | 0:20–0:30 | Ұсақталған ас өңеш арқылы төмен сырғып, асқазанға түседі. | Содан кейін ас өңеш арқылы асқазанға түседі. |
| 4 | 0:30–0:40 | Асқазандағы ас сөлмен араласып, сұйық ботқаға айналып жатқаны көрсетіледі. | Асқазанда ас арнайы сөлмен араласып, жартылай сұйық ботқаға айналады. |
| 5 | 0:40–0:55 | Ботқа ашішекке өтеді. Ашішек қабырғаларынан жарқыраған нүктелер (құнарлы заттар) қан тамырларына өтеді. Сосын қалдықтар тоқішекке сырғиды. | Одан әрі ас ашішекке өтеді, мұнда құнарлы заттар қанға сіңеді. Қалған су тоқішекте сіңіріліп, қалдықтар сыртқа шығарылады. |
| 6 | 0:55–1:10 | Оқушы тамақты асықпай шайнап отыр. Асқазаны жеңіл жұмыс істеп тұрғаны (күлімсіреген асқазан) көрсетіледі. | Есте сақта: тамақты асықпай, мұқият шайнау асқорытуды жеңілдетеді! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №6 |
| Б2 | Тест №1 |
| Б3 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1, Ойын «Мүше және оның қызметі» |
| Б4 | Тест №2 |
| Б5 | Тест №2 |
| Б6 | Тест №3, Себеп-салдар тізбегі |
| Б7 | Тест №3, Ойын «Мүше және оның қызметі» |
| Б8 | Тест №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б9 | Тест №4, Ойын «Мүше және оның қызметі» |
| Б10 | «Дұрыс/бұрыс» №5, Ойын «Мүше және оның қызметі» |
| Б11 | Себеп-салдар тізбегі |
| Б12 | Тест №5, Зерттеу тапсырмасы |
| Б13 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б14 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б15 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №3 |