Жаратылыстану · 3-сынып · Адам (1-кітап, 3-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Адам астан энергия алады. Ас энергиясының мөлшері оның энергетикалық құнарлылығы деп аталады. Бұл шама калориямен немесе килокалориямен өлшенеді.
Дұрыс тамақтану дегеніміз – құрамында нәруыз, май, көмірсулар сияқты құнарлы заттары бар тамақты тиісті мөлшерде қабылдау. Көмірсулар күш-қуат, энергия береді. Оның қарапайым және күрделі түрі болады. Қант пен тоқаш құрамында қарапайым түрі кездеседі. Сондықтан олардан алынатын энергияны ағза тез жоғалтады. Жармада, көгөністе, балда көмірсудың күрделі түрі кездеседі. Олар ағзада ұзақ уақыт сақталады. Пайдалы болғандықтан, бұл тағамдарды таңғы аста жеген дұрыс.
Тамақтағы майлардың біраз бөлігі адам ағзасындағы май қорын жасауға жұмсалады. Май жануарлар мен өсімдіктерден алынады. Ол үшін қаймақ, сарымай жағылған нан мен қызыл балық жеу керек. Көгөністен жасалатын салатқа өсімдік майын қосқан пайдалы.
Нәруыздар – барлық тірі ағзаның негізгі қорегі. Нәруыздар сүт, айран, ірімшік, піскен ет пен жұмыртқаның құрамында көп болады. Әдетте, нәруыздар, майлар, көмірсулардың мөлшері мен құнарлылығы тағамның затбелгісінде көрсетіледі.
Адам күші мен энергиясын орнына келтіру үшін тамақтануы қажет. Оның мөлшері адамның жасына, істейтін жұмысы мен күні бойы жұмсаған энергиясына байланысты болады.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Энергия және калория (Б1, Б2, Б3, Б10) | Тест №1, №2; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Білім графы; Меңгеру картасы | Видео кадр 1–2 |
| Көмірсулар (Б5, Б6, Б7, Б12) | Тест №3; «Дұрыс/бұрыс» №2, №3; Ойын | Сызба: көмірсулар түрлері | Видео кадр 3–4 |
| Майлар мен нәруыздар (Б4, Б8, Б9) | Тест №4, №5, №6; Себеп-салдар тізбегі | Құнарлы заттар кестесі | Видео кадр 5–6 |
| Қате түсініктер (Б11, Б12) | Тест №2, №3; «Дұрыс/бұрыс» №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Тағам атауларын дұрыс бағанға орналастыр.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Тамақтың құрамы мен энергетикалық құнарлылығын қалай білуге болады? (оқулықтағы «Зертте» сұрағы бойынша)
Болжам: Кез келген дүкендегі тағамның қаптамасындағы затбелгіде оның құрамы мен калориясы жазылған.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, қосымша зерттеу негізінде толтырылады)
| Тағам атауы | Нәруыздар (г) | Майлар (г) | Көмірсулар (г) | Энергетикалық құнарлылығы (ккал) |
|---|---|---|---|---|
| Сүт | 3.0 | 3.2 | 4.7 | 60 ккал |
| Печенье | 7.5 | 15.0 | 65.0 | 450 ккал |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы калория туралы ереже | Оқулық |
| Затбелгіде жазылған тағамның құрамы | Затбелгі (бума) |
| Дәрігердің дұрыс тамақтану туралы кеңесі | Ересектен сұрау |
| Интернеттен көмірсулар түрлері туралы оқу | Ғаламтор |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
Ас не үшін қажет?
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Бала стадионда жүгіріп бара жатады. Оның төбесінде батареяның суреті пайда болып, ол біртіндеп азаяды. | Адам күні бойы түрлі жұмыс істеп, көп энергия жұмсайды. Энергияны орнына келтіру үшін бізге ас қажет. |
| 2 | 0:10–0:20 | Экранда тәрелке пайда болады, оған сүт, ет, көгөніс пен нан қойылады. | Дұрыс тамақтану дегеніміз — құрамында нәруыз, май және көмірсулар бар тағамдарды жеу. |
| 3 | 0:20–0:30 | Экран екіге бөлінеді. Бір жағында тоқаш пен қант (қызыл түспен жыпылықтайды), екінші жағында жарма мен бал (жасыл түспен жыпылықтайды). | Қант пен тоқаш ағзаға жылдам қуат бергенмен, ол тез жоғалады. Ал жарма мен балдағы көмірсулар ұзақ сақталады. |
| 4 | 0:30–0:40 | Сүт, ірімшік, жұмыртқа және еттің суреті көрсетіледі. Олардан кішкентай бұлшықет белгілері шығады. | Нәруыздар — біздің денеміздің өсуіне көмектесетін негізгі қорек. Олар сүт пен етте өте көп. |
| 5 | 0:40–0:50 | Дүкендегі тағам. Қол затбелгіні үлкейтіп көрсетеді, онда сандар мен "калория" сөзі жазылған. | Тағамның қаншалықты құнарлы екенін оның затбелгісіндегі калория мөлшерінен білуге болады. |
| 6 | 0:50–1:00 | Бала тамақтанып алып, қайтадан қуанышты жүгіріп кетеді. Батарея толық жасыл болып жанады. | Дұрыс тамақтан! Тамақтың мөлшері сенің жасыңа және жұмсаған энергияңа байланысты болуы керек! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1 |
| Б2 | Тест №6, Зерттеу тапсырмасы |
| Б3 | Тест №1, Зерттеу тапсырмасы |
| Б4 | Тест №4, Себеп-салдар тізбегі |
| Б5 | Тест №3 |
| Б6 | Тест №3, Ойын «Күрделі және қарапайым көмірсуларды ажырат», «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б7 | Тест №3, Ойын «Күрделі және қарапайым көмірсуларды ажырат», «Дұрыс/бұрыс» №2 |
| Б8 | Тест №5 |
| Б9 | Тест №4, Тест №6, «Дұрыс/бұрыс» №5, Себеп-салдар тізбегі |
| Б10 | Тест №2, Себеп-салдар тізбегі |
| Б11 | Тест №2, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б12 | Тест №3 |