Жаратылыстану · 3-сынып · Адам (1-кітап, 3-бөлім)
Бірліктер тізіміндегі жолды бассаң, мәтінде сәйкес сөйлем ерекшеленеді.
Бізді қоршаған ортада көптеген микроағзалар (микробтар) – вирустар мен бактериялар бар. Олар адам ағзасына түсіп, түрлі ауру тудырады. Олардан қорғану үшін адам ағзасында арнайы үдерістер жүреді.
Ешқандай жарақаты жоқ таза тері инфекцияға тосқауыл болады (оқулықта жоқ — «Ойлан» сұрағының жауабы). Микробтар тері жасушалары арқылы өтуге тырысқанымен, тосқауылға тап болады (сурет бойынша). Мұрын – тыныс алу мүшесі. Суық тигенде мұрнымыздан су ағады (оқулықта жоқ — сұрақ бойынша). Вирустық инфекция науқастанған адамнан онымен бір бөлмеде отырған адамдарға тарайды (оқулықтағы «Зертте» сұрағының жауабы).
Ағзамызға түскен микробтармен иммундық жүйе күреседі. Осылай ағзамыз өзін-өзі қорғайды. Адам ағзасының инфекцияға қарсы тұру қасиеті иммунитет деп аталады. Оны иммундық жүйе басқарады. Инфекциямен қанның құрамындағы арнайы элементтер күреседі. Иммундық жасушалар микробтарды қоршап алып, жояды (сурет бойынша). Ауырған кезде адамның дене қызуы көтеріліп, ауырғаннан кейін адам өзін әлсіз сезінуі мүмкін (оқулықта жоқ — сұрақ бойынша). Иммунитеті жақсы адам сирек ауырады, ауруды оңай жеңеді.
Ас бөлмесін үнемі таза ұстап, ас ішер алдында қолды жуу керек (оқулықта жоқ — сұрақтың жауабы). Жеке бас тазалығы мен күн тәртібін сақтау, дұрыс тамақтану, денені шынықтыру, спортпен шұғылдану иммунитетті нығайтуға көмектеседі.
Түйінді бас — оған байланысты білім бірліктері көрсетіледі.
| Тақырып бөлігі | Тапсырмалар, ойындар | Бағалау, сызба, кесте | Видео/презентация |
|---|---|---|---|
| Микроағзалар және ауру (Б1, Б6, Б9) | Тест №1, №6; «Дұрыс/бұрыс» №1 | Сызба: Аурудың таралуы | Видео кадр 1–3 |
| Иммунитет және қорғаныс (Б3, Б4, Б5, Б12) | Тест №2, №3; Ойын «Қорғаныс қызметтері»; Себеп-салдар тізбегі | Білім графы | Видео кадр 4–5 |
| Иммунитетті нығайту (Б2, Б7, Б8) | Тест №4, №5; «Дұрыс/бұрыс» №2, №5 | Меңгеру картасы | Видео кадр 6–7 |
| Қате түсініктер (Б10, Б11) | Тест №7; «Дұрыс/бұрыс» №3, №4 | Меңгеру картасы: қызыл белгі | — |
Ойын шарты: Ағза бөліктері мен олардың қорғаныс қызметін сәйкестендір.
Карточканы таңда, содан кейін оны дұрыс бағанға жібер.
Қадамдарды ↑ ↓ батырмаларымен дұрыс ретке қой.
Тақырыбы: Вирустық инфекция қалай тарайды? (оқулықтағы «Зертте» блогы бойынша)
Болжам: Егер науқас адам түшкірсе немесе жөтелсе, микробтар ауа арқылы таралып, қасындағы адамдарға жұғады.
Зерттеу жоспары:
Күтілетін нәтиже (үлгі): (оқулықта жоқ, тәжірибе негізінде толтырылады)
| Қашықтық | Нәтиже (су тамшылары жетті ме?) |
|---|---|
| Жақын (1 метрге дейін) | Иә, тамшылар көп тиді |
| Алыс (2 метрден астам) | Жоқ, тамшылар жетпеді |
| Мысал | Ақпарат көзі түрі |
|---|---|
| Оқулықтағы иммунитет туралы мәтін | Оқулық |
| Дәрігердің тазалық сақтау туралы кеңесі | Ересектен сұрау |
| Теледидардан көрген денсаулық туралы бағдарлама | Видео/Телебағдарлама |
| Ғаламтордан оқылған вирустар туралы мақала | Ғаламтор |
Ұзақтығы: 60–90 секунд Форматы: ЖИ көмегімен жасалатын 2D мультфильм Тілі: Қазақша (дикторлық мәтін)
Ағза аурудан қалай қорғанады?
| Кадр | Уақыт | Сурет сипаттамасы | Дикторлық мәтін |
|---|---|---|---|
| 1 | 0:00–0:10 | Қоршаған ортада қалқып жүрген кішкентай түрлі түсті микробтар (вирустар мен бактериялар) көрсетіледі. | Бізді қоршаған ортада көзге көрінбейтін көптеген микроағзалар — вирустар мен бактериялар бар. |
| 2 | 0:10–0:20 | Микробтар таза теріге жақындап, одан өте алмай, кейін серпіледі. | Олар ағзаға түсіп, түрлі ауру тудырғысы келеді. Бірақ ешқандай жарақаты жоқ таза тері оларға тосқауыл болады. |
| 3 | 0:20–0:30 | Бөлме ішінде түшкіріп жатқан бала және оның қасындағы адам. | Вирустық инфекция науқастанған адамнан онымен бір бөлмеде отырған адамдарға таралуы мүмкін. |
| 4 | 0:30–0:40 | Ағзаның іші (қан тамыры). Иммундық жасушалар микробтарды қоршап алып жатыр. | Егер микробтар ағзаға кіріп кетсе, олармен иммундық жүйе күреседі. Қандағы арнайы элементтер микробтарды қоршап, жояды. |
| 5 | 0:40–0:50 | Терлеп жатқан және дене қызуы көтерілген адам. Градусник көрсетіледі. | Бұл кезде адамның дене қызуы көтеріліп, өзін әлсіз сезінуі мүмкін (оқулықта жоқ — сұрақ бойынша). Адам ағзасының инфекцияға қарсы тұру қасиеті иммунитет деп аталады. |
| 6 | 0:50–1:00 | Ас үйде тазалық сақтап, қолдарын жуып жатқан балалар. | Ас бөлмесін неліктен үнемі таза ұстау керек? Неге ас ішер алдында қолды жуу керек? |
| 7 | 1:00–1:10 | Далада доп ойнап, спортпен шұғылданып жүрген қуанышты балалар. | Спортпен шұғылдану, дұрыс тамақтану және денені шынықтыру иммунитетті нығайтуға көмектеседі! |
ЖИ видео генераторына арналған промпт (ағылшынша):
Тапсырмаларды орындаған сайын білім бірліктерінің меңгерілу деңгейі жаңарады.
| Деңгей | Түсі | Шарты |
|---|---|---|
| Меңгерді | Жасыл | Байланысты тапсырмалардың барлығы дұрыс |
| Ішінара | Сары | Бір бөлігі дұрыс, бір бөлігі қате |
| Тексерілмеген | Сұр | Бірлікке байланысты тапсырма орындалмаған |
| Қате түсінік бар | Қызыл | Барлық байланысты тапсырмалар қате |
| Бірлік | Тексеретін тапсырмалар |
|---|---|
| Б1 | Тест №1, «Дұрыс/бұрыс» №1, Себеп-салдар тізбегі |
| Б2 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №2, Ойын «Қорғаныс қызметтері» |
| Б3 | Тест №2 |
| Б4 | Тест №3, Ойын «Қорғаныс қызметтері» |
| Б5 | Тест №3, Ойын «Қорғаныс қызметтері», Себеп-салдар тізбегі |
| Б6 | Тест №1, Себеп-салдар тізбегі, Зерттеу тапсырмасы |
| Б7 | Тест №5, «Дұрыс/бұрыс» №5 |
| Б8 | Тест №4, Ойын «Қорғаныс қызметтері» |
| Б9 | Тест №6 |
| Б10 | Тест №7, «Дұрыс/бұрыс» №4 |
| Б11 | Тест №4, «Дұрыс/бұрыс» №3 |
| Б12 | Тест №6, Себеп-салдар тізбегі |